Dede Korkut Hikâyeleri ve İngilizce Çevirisi Üzerine Cinsiyet Söylem Analizi

Abstract

Dede Korkut Kitabı, Türk tarihi, edebiyatı ve kültüründe önemli bir Türk destanıdır. Oğuz Türklerinin yaşam tarzlarını, gelenek ve göreneklerini anlatan bir önsöz ve on iki destansı öyküden oluşur. Dede Korkut Kitabı günümüze kadar önce Sümer, Uysal ve Walker (1972), ikinci olarak Lewis (1974) ve son olarak da Mirable (1990) tarafından üç kez İngilizce'ye çevrilmiştir. Kahramanlık, yiğitlik, erkeklik, kadınlık, doğurganlık, annelik içgüdüsü gibi cinsiyet rolleri açısından zengin bir eserdir. Bu nedenle, bu çalışma, cinsiyet söylemini içeren seçilmiş alıntıların tercümesindeki sapmaları vurgulamak için Norman Fairclough'un üç boyutlu Eleştirel Söylem Analizi (CDA) modelini kullanmaktadır. Derlem Orhan Şaik Gökyay'ın (1938) Dede Korkut Hikâyeleri ve 1974 yılında Geoffrey Lewis tarafından yapılan İngilizce çevirisinden oluşmaktadır. Ayrıca araştırma bulguları Gideon Toury'nin (1995) çeviri normları kapsamında değerlendirilmiştir. Sonuç olarak çevirmenin iki kültürü dengelemeye çalıştığı; ancak bazı durumlarda kendisini hedef kültürde etkin olan normlara tabi kıldığı gözlenmiştir. Bu bağlamda bulgular, çevirmenin kabul edilebilirlik kutbuna daha yakın olduğunu ortaya koymakla birlikte, hedef metnin sadece yeterli/kabul edilebilir olamayacağını da kanıtlamaktadır.