Bipolar Bozukluk Tanılı Suisid Girişimi Olan Hastalarda Metakognisyon ve Çocukluk Çağı Olumsuz Yaşantılar İlişkisi

Abstract

Amaç: Bipolar bozukluk, yaşam boyu intihar riski yüksek olan ciddi bir ruhsal bozukluktur. Çocukluk çağı olumsuz yaşantıları (adverse childhood events; ACE), bu riski artıran önemli etkenlerden biridir ve erken dönemde yaşanan bu deneyimler, bireyin bilişsel süreçlerini şekillendirerek ilerleyen yaşamda intihar davranışına zemin hazırlayabilir. Metakognisyon, kişinin kendi düşünme süreçlerini fark etmesi ve düzenlemesi olarak tanımlanır; özellikle işlevsiz metakognitif inançlar, intihar riski ile ilişkili bilişsel mekanizmalar arasında yer almaktadır. Bu çalışmada, bipolar bozukluk tanılı bireylerde çocukluk çağı olumsuz yaşantılarının (ACE) işlevsiz metakognitif inançlarla ilişkisi ve bu inançların intihar davranışındaki rolü araştırılmıştır. Yöntem: Çalışmaya Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Polikliniği'ne başvuran, intihar girişimi öyküsü olan (n=52) ve olmayan (n=54) bipolar bozukluk tanılı bireyler ile sağlıklı kontrol grubu (n=53) dahil edilmiştir. Katılımcılara Çocukluk Çağı Olumsuz Yaşantılar Ölçeği (ACE-Q), Üstbiliş Ölçeği-30 (MCQ-30) ve İntihar Davranışları Anketi (SBQ) uygulanmıştır. Verilerin istatistiksel analizleri SPSS yazılımı aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Bulgular: İntihar girişimi olan grupta ACE, MCQ-30 ve SBQ puanları anlamlı olarak daha yüksek saptanmıştır. MCQ-30'un özellikle 'Düşünceleri Kontrol Etme İhtiyacı' alt ölçeği, hem ACE puanı hem de SBQ ile pozitif korelasyon göstermiştir. Aracılık analizinde, ACE puanının SBQ üzerindeki etkisinin bir kısmının MCQ-30 aracılığıyla dolaylı olarak gerçekleştiği bulunmuştur. ACE-ihmal puanı da düşünceleri kontrol ihtiyacı üzerinden intihar davranışına anlamlı dolaylı etki göstermiştir. Ayrıca MCQ-30 toplam puanındaki ve ACE istismar puanındaki her bir birim artışın intihar girişimi öyküsü olasılığını artırdığı saptanmıştır. Regresyon analizinde, ACE-istismar ve MCQ-30 toplam puanı intihar girişiminin anlamlı yordayıcıları olarak bulunmuştur. Sonuç: Çalışmamız, çocukluk çağı olumsuz yaşantılarının bipolar bozuklukta intihar davranışına yalnızca doğrudan değil, işlevsiz metakognitif inançlar aracılığıyla dolaylı olarak da katkıda bulunduğunu göstermektedir. Özellikle düşünceleri kontrol etme ihtiyacı ve bilişsel güven gibi metakognitif temalar ön plana çıkmaktadır. Bu bulgular, metakognisyonu hedefleyen müdahalelerin intihar riski yüksek bipolar hastalarda önemli bir klinik araç olabileceğine işaret etmektedir.Objective: Bipolar disorder is a severe psychiatric condition associated with a high lifetime risk of suicide. Adverse childhood experiences (ACEs) are among the key factors that heighten this risk, and such early-life adversities may influence the development of cognitive processes, thereby increasing vulnerability to suicidal behavior later in life. Metacognition refers to the capacity to recognize and regulate one's own patterns of thinking; maladaptive metacognitive beliefs, in particular, are considered to be among the cognitive mechanisms linked to suicide risk.This study aimed to investigate the relationship between adverse childhood experiences (ACEs) and dysfunctional metacognitive beliefs in individuals diagnosed with bipolar disorder, and to explore the role of these beliefs in suicidal behavior. Methods: The study sample included individuals diagnosed with bipolar disorder with (n=52) and without (n=54) a history of suicide attempt, as well as a healthy control group (n=53), all recruited from the outpatient psychiatry clinic of Van Yüzüncü Yıl University Medical Faculty. Participants completed the Adverse Childhood Experiences Questionnaire (ACE), the Metacognitions Questionnaire-30 (MCQ-30), and the Suicide Behaviors Questionnaire (SBQ). All statistical analyses were performed using SPSS software. Results: Participants with a history of suicide attempt scored significantly higher on the ACE, MCQ-30, and SBQ scales. Notably, the 'Need to Control Thoughts' subscale of the MCQ-30 showed positive correlations with both ACE and SBQ scores. Mediation analysis revealed that part of the effect of ACE on suicidal behavior was mediated by metacognitive beliefs. Specifically, neglect scores within the ACE were found to exert an indirect effect on suicidal behavior through the need to control thoughts. Furthermore, each one-point increase in MCQ-30 total score and ACE abuse score significantly increased the likelihood of a suicide attempt. In regression analyses, ACE-abuse and MCQ-30 total scores emerged as significant predictors of suicide attempts. Conclusion: Our findings suggest that adverse childhood experiences contribute to suicidal behavior in individuals with bipolar disorder not only directly, but also indirectly through maladaptive metacognitive beliefs. Among these, the need to control thoughts and reduced cognitive confidence appear particularly salient. These findings underscore the potential utility of metacognition-focused interventions in reducing suicide risk among individuals with bipolar disorder.