Eyim, AhmetTırpan, Mazlum2026-04-022026-04-022026https://hdl.handle.net/123456789/30165https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=KOgdn9H3uVnWeb15j2W4h2R1lPF3O7Zb2q0tADjH5WAQYOLpdsU0dftREQFdk_PbBu tez Charles Sanders Peirce'ün mantık anlayışını semiyotik çerçevede incelemeyi amaçlamaktadır. Peirce'e göre mantık, yalnızca çıkarım kurallarının analiziyle sınırlı olmayıp düşüncenin göstergeler aracılığıyla gerçekleşmesi nedeniyle semiyotik ile özdeştir. Bu bağlamda çalışmanın birinci bölümünde Peirce'ün Kant'ın arkitektonik teorisinden esinle geliştirdiği bilimler tasnifi değerlendirilmekte ve bu tasnifte mantığın neden merkezi bir konumda yer aldığı açıklanmaktadır. Bunun yanı sıra Peirce'ün düşüncenin göstergelerde gerçekleştiği yönündeki temel iddiasından hareketle semiyotik ile mantığın birbirinin yerine kullanılabilir olduğu ve bu yapının spekülatif dilbilgisi, eleştirel mantık ve metodoytik olmak üzere üç alt disiplinden oluştuğu gösterilmektedir. Spekülatif dilbilgisi, göstergelerin herhangi bir anlama sahip olabilmelerinin koşullarını araştırırken eleştirel mantık, bu göstergelerin doğruluk koşullarını incelemektedir. Metodoytik ise göstergelerin diğer göstergelere anlam aktarma koşullarını ele almaktadır. Spekülatif Dilbilgisi adlı ikinci bölümde Peirce'ün gösterge teorisi, kategoriler kuramı ve gösterge sınıfları ayrıntılı biçimde incelenmektedir. Gösterge, nesne ve yorumlayandan oluşan üçlü yapı birincilik, ikincilik ve üçüncülük kategorileri temelinde ele alınmış, bu kategorik çerçevenin üç gösterge trikotomisi ve nihayet on gösterge sınıfının türetilmesine nasıl imkân verdiği ortaya konmaktadır. Tezin üçüncü bölümü olan Eleştirel Mantık Peirce'ün tümdengelim, tümevarım ve geriçıkarım olarak belirlediği üç temel çıkarım türüne ilişkin çözümlemelerini ele almakta ve bu çıkarım biçimlerinin elde edilme yöntemlerini sistematik biçimde tartışmaktadır. Son bölümde ise Metodoytiğin göstergelerin iletişim sürecindeki rolü tartışılmaktadır. Sonuç olarak tez, Peirce'ün mantığı semiyotikle özdeşleştirerek bu disiplini yalnızca doğruluk araştırmasının değil aynı zamanda anlamın üretimi, aktarımı ve yorumlanmasının da bilimsel zemini hâline getirdiğini ortaya koymaktadır.This thesis aims to examine Charles Sanders Peirce's understanding of logic within a semiotic framework. According to Peirce, logic is not limited to the analysis of inference rules, but is also associated with semiotics because thought occurs through signs. In this context, the first part of the study evaluates Peirce's classification of sciences, inspired by Kant's theory of architecture, and explains why logic occupies a central position in this classification. Additionally, based on Peirce's fundamental claim that thought occurs in signs, it is shown that semiotics and logic are interchangeable and that this structure consists of three sub-disciplines: speculative grammar, critical logic, and methodeutic. Speculative grammar investigates the conditions under which signs can have any meaning, while critical logic examines the truth conditions of these signs. Methodeutic, on the other hand, deals with the conditions under which signs transfer meaning to other signs. The second part, titled Speculative Grammar, examines Peirce's theory of signs, his theory of categories, and classes of signs in detail. The triadic structure of sign, object and interpretation is examined based on the categories of firstness, secondness and thirdness, and it is shown how this categorical framework leads to the three types of trichotomy and ultimately the ten categories of signs. The third section of the thesis, Critical Logic, examines Peirce's three fundamental types of inference: deduction, induction and abduction, and discusses the methods by which these forms of inference are obtained in a systematic manner. The final section discusses the role of Methodeutic in the communication process of signs. In conclusion, the thesis demonstrates that Peirce, by identifying logic with semiotics, made this discipline the scientific basis not only for the investigation of truth but also for the production, transmission, and interpretation of meaning.trPhilosophyFelsefeMaster Thesis