Gulyuz, Nilay2026-04-022026-04-0220241301-2894https://hdl.handle.net/123456789/30065https://search.trdizin.gov.tr/en/yayin/detay/1289239Skandiyum, biyomedikal araştırmalardan elektroniğe kadar çeşitli uygulamalarda yüksek talep gören en değerli kritik metallerden biridir. Lateritik Ni-Co yatakları skandiyum (Sc) aramaları için başlıca hedefler olarak kabul edilir çünkü Sc bozuşma sırasında kalıntı ve ikincil zenginleştirme yoluyla konsantre olarak, 100 ppm'e kadar ulaşabilir ve potansiyel bir yan ürün haline gelebilir. Bu çalışmada, Batı Anadolu'daki Çaldağ lateritik Ni-Co yatağının iki farklı ocağındaki bozuşmamış ana kayaçlarda ve çeşitli laterit zonlarında Sc dağılımı incelenmiştir. Hematit ocağında, serpantinit protolit ortalama 10,3 ppm Sc içeriği gösterirken, orta-üst limonit zonunda ~66 ppm'e kadar ulaşan önemli bir zenginleşme görülmektedir. Bu serpantinit protolitine kıyasla altı katlık bir artışı temsil etmesine rağmen, maksimum Sc konsantrasyonları (53,6-65,7 ppm) yan ürün Sc potansiyeline sahip diğer nikel lateritlere (~100 ppm) kıyasla nispeten düşüktür. Bu düşük konsantrasyon, serpantinleşmiş peridotit protolitin başlangıçtaki düşük Sc içeriğine ve lateritleşme sonrası tektonik aktiviteye bağlanmaktadır. Buna karşılık, Güney ocağında protolitte daha yüksek başlangıç Sc içeriği (~13 ppm), ancak limonit zonunda daha düşük ortalama Sc içeriği (~6,4 ppm) sergilenmektedir; bunun olası nedeni Sc barındıran minerallerin yüksek oranda deforme olmuş ocak içindeki alterasyon ve ikincil bozuşma süreçleri tarafından lateritleşme sonrası çözünmesidir. Bulgular, Çaldağ yatağının limonit zonlarında ~66 ppm'e kadar Sc konsantrasyonları sergilemesine rağmen, Ni üretiminin yanı sıra bir yan ürün olarak Sc potansiyelinin sınırlı olduğunu göstermektedir. Çaldağ yatağındaki ve Türkiye'deki diğer lateritik yataklardaki Sc dağılım mekanizmalarının daha iyi anlaşılabilmesi için daha detaylı mineralojik ve jeokimyasal araştırmalar yapılması önerilmektedir.Scandium is one of the most valuable critical metals, with high demand in applications ranging from biomedical research to electronics. Lateritic Ni-Co deposits are considered prime targets for scandium (Sc) exploration because Sc can be concentrated during weathering through residual and secondary enrichment, reaching up to 100 ppm and making it a potential by-product. This study investigates the distribution of Sc in the unweathered parent rocks and various laterite zones within two distinct pits of the Çaldağ lateritic Ni-Co deposit in Western Anatolia. In the Hematite pit, the serpentinite protolith shows an average Sc content of 10.3 ppm, with significant enrichment in the middle-upper limonite zone, reaching up to ~66 ppm. Although this represents a sixfold increase compared to the serpentinite protolith, the maximum Sc concentrations (53.6–65.7 ppm) are relatively low compared to other nickel laterites with by-product Sc potential (~100 ppm). This lower concentration is attributed to the initial low Sc content of the serpentinized peridotite protolith and post-lateritization tectonic activity. Conversely, the South pit exhibits higher initial Sc content in the protolith (~13 ppm) but lower average Sc content (~6.4 ppm) in the limonite zone, likely due to post-lateritization dissolution of Sc-hosting minerals by alteration and secondary weathering processes within the highly deformed pit. The findings suggest that while the Çaldağ deposit exhibits Sc concentrations up to ~66 ppm in the limonite zone, the potential for Sc as a by-product alongside Ni production is limited. Further detailed mineralogical and geochemical investigations are recommended to gain a deeper understanding of the mechanisms of Sc distribution in the Çaldağ deposit and other lateritic deposits in Türkiye.eninfo:eu-repo/semantics/openAccessJeokimya Ve JeofizikMetalürji MühendisliğiArticle