Ekici, AbdurrahmanAydemir, Burak2026-04-022026-04-022025https://hdl.handle.net/123456789/30055https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=KOgdn9H3uVnWeb15j2W4hwDEXmj8ksC8mWWTPNqBBDwnBpjRGgVbsxj-cURUv31HAcanthamoeba spp. çevre suları, toprak ve toz gibi çeşitli çevresel kaynaklarda serbest yaşayan ve fırsat bulunca insanda körlükle sonuçlanabilen Acanthamoeba keratiti, deri lezyonları, sinüzit ve granülomatöz amipli ensefalit olarak adlandırılan nadir ancak yüksek mortaliteye sahip ensefalite neden olabilen bir protozoondur. Son yıllarda Acanthamoeba türleriyle ilişkili enfeksiyonların tedavisinde kullanılan antiparaziter ilaçların etkinliği sınırlı kalmaktadır. Bu nedenle hem Acanthamoeba trofozoitlerine hem de kistlerine karşı etkili, aynı zamanda konak dokular için sitotoksik olmayan yeni bileşiklerin geliştirilmesi önem arz etmektedir. Bu çalışmanın amacı, Udi hindi yağı ve kök etanol ekstraktının A. castellanii kist ve trofozoitlerinin canlılığı üzerindeki etkisini in vitro olarak değerlendirmektir. Çalışmada kullanılan Udi hindi yağı ve kökleri Van ili yerel aktarcılarından temin edilmiş olup yağ doğrudan, kökler ise etanol ekstraktı hazırlanarak deneylerde kullanıldı. A. castellanii kistleri besin değeri olmayan agar (Non nutrient agar, NNA) besiyerinde, trofozitler ise aksenik kültür olan PPYG (Proteaz Pepton-Maya Özütü-Glukoz) besiyerinde çoğaltıldı. Yağ ve kök etanol ekstresinin farklı konsantrasyonlarının kist ve trofozoitler üzerindeki etkileri farklı inkübasyon süreleri sonunda tripan mavisi kullanılarak Thoma lamında canlı hücrelerin sayılması ile belirlendi. Udi hindi yağının %100'lük konsantrasyonu 24. saatte %100 trofozoit inhibisyonu sağlarken, kök tozu ekstrelerinin 100 mg/mL konsantrasyonu 15. dakika ve 50 mg/mL konsantrasyonu 30. dakikada %100 trofozoit inhibisyonu sağladı. Çalışmada Udi hindi yağının kist canlılığı üzerinde herhangi bir inhibisyon göstermediği, ancak kök tozu etanol ekstresinin anti kist etki gösterdiği belirlendi. Sekiz saatlik inkübasyon sonrasında 100 mg/mL konsantrasyonda maksimum %79.85 oranında, 50 mg/mL konsantrasyonunda maksimum %58.8 oranında kist inhibisyonu gözlendi. Deney süreleri sonunda Udi hindi yağının trofozoitler için IC50 değeri %66.55 (24. saat için) olarak, kök tozu etanol ekstresinin trofozoitler için IC50 değeri 21.81 mg/ml (4. saat için) ve kistler için IC50 değeri 52.7 mg/ml (8. saat için) olarak hesaplandı. Sonuç olarak, Udi hindi kök tozu etanol ekstraktının Acanthamoeba kaynaklı enfeksiyonların tedavisinde potansiyel bir terapötik aday olabileceği kanaatindeyiz.Acanthamoeba spp. is a protozoan that lives freely in various environmental sources such as surface water, soil, and dust, and, when given the opportunity, can cause rare but highly fatal encephalitis known as Acanthamoeba keratitis, skin lesions, sinusitis, and granulomatous amebic encephalitis, which can result in blindness in humans. In recent years, the effectiveness of antiparasitic drugs used in the treatment of infections associated with Acanthamoeba species has remained limited. Therefore, it is important to develop new compounds that are effective against both Acanthamoeba trophozoites and cysts, while also being non-cytotoxic to host tissues. The aim of this study is to evaluate in vitro the effect of Udi hindi oil and root ethanol extract on the viability of A. castellanii cysts and trophozoites. The Udi hindi oil and roots used in the study were obtained from local herbalists in Van province, with the oil used directly and the roots used in experiments after preparing an ethanol extract. A. castellanii cysts were cultured on non-nutrient agar (NNA), while trophozoites were cultured in an axenic medium, PPYG (Proteose Peptone-Yeast Extract-Glucose) medium. The effects of different concentrations of oil and root ethanol extract on cysts and trophozoites were determined by counting live cells on a Thoma slide using trypan blue after various incubation periods. While a 100% concentration of Udi hindi oil achieved 100% inhibition of trophozoites at the 24th hour, the root powder extracts achieved 100% trophozoite inhibition at the 15th minute with a concentration of 100 mg/mL and at the 30th minute with a concentration of 50 mg/mL. The study found that Udi hindi oil did not exhibit any inhibition on cyst viability, but the ethanol extract of the root powder demonstrated anti-cystic effects. After eight hours of incubation, a maximum inhibition of 79.85% was observed at a concentration of 100 mg/mL, and 58.8% at a concentration of 50 mg/mL. At the end of the experimental periods, the IC₅₀ value of Udi hindi oil for trophozoites was calculated as 66.55% (at 24 hours), while the IC₅₀ value of the ethanol extract of the root powder was calculated as 21.81 mg/mL for trophozoites (at 4 hours) and 52.7 mg/mL for cysts (at 8 hours). As a result, we believe that the ethanol extract of Udi hindi root powder could be a potential therapeutic candidate for the treatment of Acanthamoeba-induced infections.trParazitolojiParasitologyMaster Thesis