Arvas, Mehmet AkifAlpaslan, Emine2026-04-022026-04-022026https://hdl.handle.net/123456789/30258https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=KOgdn9H3uVnWeb15j2W4hxR5HSf7N95zrQ7OsvF_5YV5dCyRWSLcbPx8MOIHxekIKalkınma, yalnızca ekonomik büyümeyi değil; eğitim, sağlık, gelir ve yaşam kalitesi gibi çok boyutlu unsurları içeren dinamik bir süreçtir. Bu sürecin bölgesel düzeyde incelenmesi, ülke içindeki mekânsal farklılıkların ve eşitsizliklerin anlaşılması açısından kritik bir önem taşımaktadır. Bu tez çalışmasının amacı, Türkiye'de Düzey-2 bölgeleri ölçeğinde, bölgesel kalkınmayı etkileyen temel dinamikleri çok boyutlu bir kalkınma yaklaşımı çerçevesinde ampirik olarak incelemektir. Bu doğrultuda, Türkiye'deki 26 Düzey-2 bölgesi için 2008–2023 dönemini kapsayan dengeli bir panel veri seti oluşturulmuş; bölgesel kalkınma, eğitim, sağlık ve gelir boyutlarını birlikte içeren bileşik bir kalkınma endeksi aracılığıyla ölçülmüştür. Çalışmada, söz konusu kalkınma endeksi ile göç ve ticaret açıklığı arasındaki ilişkiler analiz edilmiştir. Ekonometrik analiz sürecinde, yatay kesit bağımlılığı ve bölgesel heterojenlik dikkate alınarak değişkenlerin durağanlık özellikleri ikinci nesil panel birim kök testleri ile sınanmış; uzun dönemli ilişkiler panel eşbütünleşme testleri aracılığıyla değerlendirilmiştir. Uzun dönem katsayı tahminleri farklı panel veri tahmin yöntemleriyle gerçekleştirilirken, kısa dönemli dinamikler panel nedensellik testleri ile incelenmiştir. Elde edilen bulgular, ticaret açıklığının bölgesel kalkınma üzerinde uzun dönemde genel olarak pozitif bir etkiye sahip olduğunu, buna karşılık göçün kalkınma üzerindeki etkilerinin bölgeler arasında belirgin biçimde farklılaştığını göstermektedir. Yatay kesit bağımlılığı ve heterojenliği dikkate alan tahmin sonuçları, kalkınma sürecinin tek tip ve otomatik mekanizmalarla işlemediğine işaret etmektedir. Bu bulgular, bölgesel kalkınmanın mekânsal olarak homojen bir süreç olmadığını; kısa ve uzun dönemde farklı dinamiklerin ön plana çıktığını ortaya koymaktadır. Bu çerçevede çalışma, Türkiye'de bölgesel kalkınma politikalarının bölgesel kapasite farklılıklarını gözeten, mekâna duyarlı ve kanıta dayalı yaklaşımlarla tasarlanmasının gerekliliğine işaret etmektedir.Development is a dynamic process that encompasses not only economic growth but also multidimensional components such as education, health, income, and quality of life. Examining this process at the regional level is of critical importance for understanding spatial disparities and inequalities within a country. The aim of this dissertation is to empirically examine the key dynamics affecting regional development in Türkiye at the NUTS-2 level within a multidimensional development framework. In this context, a balanced panel dataset covering the period 2008–2023 for 26 NUTS-2 regions in Türkiye was constructed. Regional development was measured using a composite development index incorporating education, health, and income dimensions. The relationships between this development index and migration and trade openness were then analyzed. In the econometric analysis, cross-sectional dependence and regional heterogeneity were explicitly taken into account. The stationarity properties of the variables were examined using second-generation panel unit root tests, while long-run relationships were assessed through panel cointegration tests. Long-run coefficients were estimated using various panel data estimation techniques, and short-run dynamics were analyzed using panel causality tests.The empirical findings indicate that trade openness generally has a positive long-run effect on regional development, whereas the effects of migration on development vary significantly across regions. Estimation results that account for cross-sectional dependence and heterogeneity suggest that the development process does not operate through uniform or automatic mechanisms. These findings demonstrate that regional development is not a spatially homogeneous process and that different dynamics come to the forefront in the short and long run. Within this framework, the study highlights the need for regional development policies in Türkiye to be designed with place-based, evidence-driven approaches that explicitly account for regional capacity differences.trEkonomiEconomicsDoctoral Thesis