Kulaz, MehmetMarufoğlu, Duygu Daniş2026-04-022026-04-022026https://hdl.handle.net/123456789/30042https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=KOgdn9H3uVnWeb15j2W4h82bZLi1UniAT8OBwf4QwFU0bT-vgXEwGYRNGnC26MMeMezar taşları, yalnızca sahiplerinin kimliklerine dair bilgi veren unsurlar olmanın ötesinde tarih ve sanat alanında da önemli bir belge niteliği taşımaktadır. Bu taşlar geçmiş ile gelecek arasında kültürel sürekliliği sağlayan köprüler kurarak toplumsal hafızanın oluşumuna katkıda bulunur. Süsleme özellikleri, kitabeleri ve biçimsel düzenlemeleri aracılığıyla mezar taşları, ait oldukları dönemin kronolojik çerçevesini belirlemeye yardımcı olmakla birlikte aynı zamanda dönemin estetik anlayışını ve sanatsal beğenilerini de yansıtmaktadır. 'Ahlat Selçuklu Meydan Mezarlığı'nda Bulunan Geometrik Süslemeli Mezar Taşları' adlı çalışmada Ahlat ilçe merkezinde yer alan, Ahlat Selçuklu Meydan Mezarlığı mezar taşları ele alınmıştır. Konu kapsamında geometrik motif barındıran yaklaşık bin mezar taşından yüz on mezar taşı seçilerek bilimsel yöntemlerle değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında incelenen geometrik süslemeli mezar taşları kitabe içerikleri ve süslemeleriyle ait oldukları dönemin tarihine ışık tutan ve belge niteliği taşıyan önemli veriler sunmaktadır. Ahlat Selçuklu Meydan Mezarlığında ele alınan yüz on örnek üzerinde gerçekleştirilen incelemeler, geometrik süslemelerin çeşitlilik ve yoğunluk açısından oldukça zengin bir kompozisyon yelpazesi sunduğunu göstermektedir. Söz konusu mezar taşlarında; üçgen, kare, dikdörtgen, dört kollu yıldız, beş kollu yıldız, altı kollu yıldız, sekiz kollu yıldız, on kollu yıldız, on bir kollu yıldız, on iki kollu yıldız, on beş kollu yıldız, on altı kollu yıldız, on sekiz kollu yıldız, zencirek, geçme, yay, zikzak, düğüm, baklava dilimi, daire, beşgen, altıgen, sekizgen ve onikigen geometrik motiflerinin kullanıldığı tespit edilmiştir. Genel olarak değerlendirildiğinde; Ahlat Selçuklu Meydan Mezarlığı süsleme düzeninin kompozisyonel bir bilinç ile oluşturulduğu her bir yüzeyin işlevi ve yönelimine uygun olarak biçimlendirildiği görülmektedir. Bu yaklaşım mezar taşlarının yalnızca birer anıt olarak değil aynı zamanda inanç, kimlik ve estetik değerlerin taş üzerinde somutlaştığı bütüncül sanat eserleri olarak tasarlandığını ortaya koymaktadır. Ahlat Selçuklu Meydan Mezarlığı'ndaki geometrik süslemeler estetik zarafet ile sembolik anlamın uyum içinde birleştiği hem taş işçiliği geleneğinin zirvesini hem de dönemin kültürel ve manevi evrenini temsil eden özgün sanat mirasıdır.Gravestones are more than just sources of information about their owners; they also hold significant historical and artistic value. These stones contribute to the formation of collective memory by building bridges that ensure cultural continuity between the past and the future. Through their decorative features, inscriptions, and formal arrangements, gravestones help to determine the chronological context of the period to which they belong, while also reflecting the aesthetic understanding and artistic tastes of that era. The study titled 'Geometrically Decorated Tombstones Found in Ahlat Seljuk Square Cemetery' examines the tombstones in the Ahlat Seljuk Square Cemetery located in the center of Ahlat district. Within the scope of this study, one hundred ten tombstones were selected from approximately 1,000 tombstones containing geometric motifs and evaluated using scientific methods. The gravestones with geometric decorations examined within the scope of the research provide important data that shed light on the history of the period to which they belong and have documentary value, through their inscription contents and decorations. Studies conducted on one hundred ten examples from the Ahlat Seljuk Square Cemetery show that geometric ornamentation offers a rich range of compositions in terms of variety and density. The gravestones in question were found to feature geometric motifs including triangles, squares, rectangles, four-pointed stars, five-pointed stars, six-pointed stars, eight-pointed stars, ten-pointed stars, eleven-pointed stars, twelve-pointed stars, fifteen-pointed stars, sixteen-pointed stars, eighteen-pointed stars, chains, interlocking patterns, bows, zigzags, knots, diamond shapes, circles, pentagons, hexagons, octagons, and dodecagons. Overall, it is evident that the ornamentation of the Ahlat Seljuk Square Cemetery was created with a compositional awareness, with each surface shaped according to its function and orientation. This approach reveals that gravestones were conceived not merely as monuments, but also as holistic works of art in which beliefs, identity, and aesthetic values were embodied on stone. The geometric decorations in the Ahlat Seljuk Square Cemetery are a unique artistic heritage that represents both the pinnacle of the stone craftsmanship tradition and the cultural and spiritual universe of the period, where aesthetic elegance and symbolic meaning are harmoniously combined.trArt HistorySanat TarihiDoctoral Thesis