Browsing by Author "Şahin, Engin"

Now showing 1 - 1 of 1

Kur’ân’da Zan Kavramı ve Zannın Psikolojik Arka Planı
(2025) Şahin, Engin; Sönmezsoy, Selahattin
Bu çalışmada, Kur'ân-ı Kerîm'de kullanılan zan kavramının epistemolojik yönü, psikolojik arka planı ele alınmaktadır. Burada zan kavramı, Kur'ân-ı Kerîm'deki kullanım çerçevesiyle sınırlandırılmaktadır. Çalışma, zan kavramının Kur'ân-ı Kerîm ekseninde daha iyi anlaşılmasını amaçlamakta ayrıca düşünme, konuşma, iletişim ve etkileşimlerimizin çoğunun zanna dayalı varsayım, sanı ve kanılarla şekillenmesi açısından önem arz etmektedir. Zan kavramı, epistemolojik değeri açısından sistematik bir çerçevede ele alınıp işlenmektedir. Zan kelimesinin Kur'ân-ı Kerîm'de: sanı, vehim, beklenti, kuruntu, sezme, bilme, kanaat, ihtimal verme, anlama, kesin/yakîn olmayan bilgi ve bazı yerlerde de kesin bilgi gibi kullanıldığı anlamlar ele alınmaktadır. Kur'ân-ı Kerîm'deki çerçevede, hüsnüzan ve suizan kategorileri değerlendirilerek zan kavramıyla yakın anlamlı olarak kullanılan; heva, hars, şekk, rayb, yakîn, mirye, rey, hakk vb. kavramlar incelenmektedir. Zannın oluşmasında etkili olan; uyaran, duyum, dikkat, bellek, hatırlama vb. bilişsel algı süreçleri ele alınarak idrak mekanizması işlenmektedir. Zannın oluşması çerçevesinde; istek ve ihtiyaçlar, zihin şeması, kalıp yargılar, kurgulayıcı hafıza, genelleme, beynin tamamlama özelliği, korku ve kaygılar vb. algı yanılmalarının sebepleri ve türleri açıklanmaktadır. Bununla birlikte zannın giderilmesi bağlamında; ayırt etme, tahkik etme gibi tamamlayıcı, bütüncül ve geniş perspektifli doğru algı oluşturma yolları değerlendirilmektedir. Ayrıca Peygamberlerin, sâlih kulların, cinlerin hatta meleklerin dahi yanılgıya düştükleri durumlar belirtilmektedir. İç yüzü bilinmeyen değişik zannî durumlar karşısında Peygamberler, sâlih kullar ve meleklerin sergiledikleri örnek tutumlara değinilmektedir. Nihaî olarak zanna düşmemek için tüm perspektifleri kapsayan sonsuz bir bilgi gerekir. Ancak her şeyi her yönüyle bilen ve el-Alîm sıfatına sahip olan Yüce Allah'tan başka herkesin, 'eşya'ya vakıf olabildiği kadarıyla zandan müstağni kalarak yanılgıya düşmekten kurtulabileceği vurgulanmaktadır.