Göktürk Kitabeleri’ndeki Dil ve Anlatımın Günümüz Öğretim İlke ve Yöntemleri Açısından İncelenmesi

Abstract

Göktürk Kitabeleri (Orhun Yazıtları) Türk yazı dilinin Eski Türkçe Dönemi'ne ait yazılı ürünleridir. Bu kitabeler, Türk dilinin bilinen ilk yazılı kaynakları olması nedeniyle dilimizin tarihi ve gelişimi açısından oldukça önemli bir yere sahiptir. Bu anıtlardan ilki Göktürk Devleti'nin bilge veziri Tonyukuk adına 720 yılında, kendisi tarafından diktirilmiş olup bu kitabedeki ifadeler Tonyukuk'a aittir. Kitabelerden ikincisi Kül Tigin Kağan adına 732 yılında Bilge Kağan tarafından diktirilmiştir. Üçüncü kitabe 735 yılında Bilge Kağan adına dikilmiştir. İkinci ve üçüncü kitabelerde konuşan Bilge Kağan'dır. Bugünkü Moğolistan sınırları içerisinde yer alan Orhun ırmağı yatağında bulunan kitabeler, Danimarkalı dilbilimci Wilhelm Thomsen tarafından okunmuştur. Runik harflerle yazılmış olan kitabelerde ilk önce 'tengri' kelimesini okumayı başaran Thomsen daha sonra tüm yazıları okuyarak kitabeleri dünyaya tanıtmıştır. Bu kitabelerin varlığından ilk defa İlhanlılar devri tarihçilerinden Cüveyni, Târîh-i Cihângüşa adlı eserinde bahsetmiştir. Kitabelerin yazıcılığını hükümdar ailesinden biri olan Yollug Tiğin yapmıştır. Kitabelerdeki dil ve anlatım Türkçenin gelişmiş bir dil olduğunu ve bu kitabelerden çok daha önce yazılı olarak kullanılmaya başlandığını göstermektedir. Türk devlet geleneği hakkında da bilgiler veren bu eserlerde hakanın halkına hitap etmesi ve kazanılan bir savaştan sonra ülkece düşülen bir esaretin sebepleri anlatılarak bir öz eleştiri yapıldığı görülmektedir. Türk yazı dilinin şaheserleri arasında yer alan bu kitabelerde pek çok açıdan değerlendirilmesi gereken mesajlar yer almaktadır. Çin esaretinin sosyal nedenleri, özünden uzaklaşma, hakanın buyruğunu dinlememenin sonuçları Bilge Kağan'ın ve Tonyukuk'un ağzından açıkça anlatılmaktadır. Bu çalışmada Göktürk Kitabeleri'ndeki mesajlar günümüzde kullanılan öğretim ilke ve yöntemleri açısından değerlendirilerek Türk Dili ve Edebiyatı ve Türkçe Eğitimi bölümlerinde okutulan Öğretim İlke ve Yöntemleri ve Özel Öğretim Yöntemleri derslerinde bu şaheserlerden daha etkili bir şekilde faydalanılmasına katkı sağlamak amaçlanmıştır