İslâm Hukuku’nda Katl-makâsıd İlişkisi

Abstract

Kur’ân-ı Kerîm’de birçok yerde zikri geçen “katl” kavramı, İslâm Hukukunda kasten, kasta benzerve hataen öldürme gibi başlıklar altında incelenmiş ve bu kavrama sistematik bir yapı kazandırılmıştır.Geniş anlamda bir kullanımı olmakla birlikte “katl” kavramı İslâm Hukukunda çok özel bir tarzda elealınmış, katle sebep olan fiillerin mahiyeti doğrultusunda farklı katl türlerinden bahsedilmiştir. Ölümdeolduğu gibi katl’de de ruhun cesetten ayrılması söz konusudur. Ne var ki bu durum bir başkası tarafındangerçekleştirildiğinde katl; hayatın kendiliğinden sona ermesi durumunda ise “mevt” diye ifade edilmiştir.İslâm hukukçuları, birinin diğeri üzerinde herhangi bir fiili söz konusu olmaksızın hayatın kendiliğindensona ermesini, yani “mevt’i” katl olarak değerlendirmemişlerdir. Öldürme anlamına gelen katl kavramı,haksız yere birini öldürme anlamına geldiği gibi, kişinin kendini öldürmesini, haklı gerekçelerle meydanagelen öldürmeleri, hataen vuku bulan öldürmeleri ve Allah yolunda öldürülmeyi/şehitliği de ifade eder.Hangi türden olursa olsun meydana gelen öldürmelerin ortak noktası, birinin hayat bütünlüğününmüessir bir fiille ortadan kaldırılmasıdır. Bu açıdan bakıldığında akla: “Nasıl olur da neticesi aynı olan bufiillere farklı hükümler bağlanmıştır?” şeklinde bir soru gelebilir ki bu sorunun cevabını, kanun koyucununhükümleri koymadaki maksatlarını/gâyelerini ifade eden bir kavram olan “makâsıd” çerçevesindearamak daha doğru olacaktır. İslâm Hukukunda “makâsıdu’ş-şerîa”, gâye probleminin ele alındığı birdisiplindir. Hükümlerin konulmasındaki hikmetlerin ilmi olarak da ifade edilen bu kavram, Şâri’ninkullarının hem dünyada hem de ahirette mutlu olmaları için tayin ettiği hükümlerin gâyelerini, esas veilkelerini kavrama ilmi anlamına gelmektedir. Bu çalışmada katl konusunun makâsıd açısından elealınmasının nedeni, aynı fiil hakkında farklı amaçların gözetilmiş olabilmesidir. Bu yüzden bir fiilişlendiğinde, bu fiilin kendilerine fayda sağlaması yönünde bir beklenti içinde olanlara menfaatsağlayacakken, işlenmesini istemeyenler için de zarar sayılacaktır. Allah’ın emrettiği şeylerin birmaslahattan dolayı emredildiği; yasakladığı şeylerin de bir mefsedet gerektireceği için yasaklandığıdikkate alındığında muhtelif katl türlerinin bu gayeler ile önemli bir ilgisinin olduğu gözlenecektir. ÖrneğinŞâri’, kişinin başkalarını haksız yere öldürmesi ile kendini öldürmesini yasaklanmışken, Allah yolundaöldürme ve öldürülmeleri teşvik etmiş, bir hak gereği icra edilen öldürmeleri meşru görmüş ve kısas ile ilgilibirtakım hükümler tayin etmiştir. İşte bu çalışma, muhtelif öldürme türlerini Şâri’in gâyeleri açısındanincelemeyi hedeflemektedir