Browsing by Author "Özdaş, Haşim"

Now showing 1 - 7 of 7

Atasözlerinde Uyarı Eylemleri Warning Act İn Proverbs
(2023) Amo, Araz Khalaf; Özdaş, Haşim
Dil, kendi kural ve düzenine göre kurulmuş yerel ve genel bir şekli olan fakat her milletin bu kural ve düzeni kendine göre kurmuş olduğu, iç ve milletler arası ilişkileri düzeltmede başlıca araç olan bir sistemdir. Dil birçok eylem ve durumu aktarır, bu eylemler ister doğrudan ister çevre aracılığıyla iletilir. Dili zenginleştiren faktörlerden biri pragmatiktir. İkaz etmek pragmatizmin en önemli işlevidir ve dil dünyasında önemli bir role sahiptir. Bu rol genel olarak toplumda karşılık bulur. Çünkü bu eylem, toplumu onları korumaya veya kaçınmaya teşvik ederek ortaya çıkar. Yaşamımızda yanlış eylem, davranış ve uygunsuz düşünceler vardır ve var olacaktır, bu ikaz etme sayesinde hayatın bütün bağlamlarında kullanılmaktadır. Atasözleri, atalarımızın bize bıraktığı kıymetli hazinedir. Çünkü bugün bile değerini kaybetmeyen yerli harita, aksine güçlenmiş, derin ve entelektüel ve sıradan tüm tartışmaların sebebini oluşturur. Konuşmacı konuşmasını daha etkili ifade etmek için kelimelerin ya da ifadelerin temel anlam dışında folklorun derinliklerinden de istifade eder. İkaz etme eylemi biçim olarak kısa ve hafiftir, ancak içerik olarak derin ve anlamlı bir mesaja sahiptir. Bu gibi eylemlerin atasözleriyle ortak noktası budur, çünkü bu edebi sözler doğası gereği kısadır ve derin bir içeriğe sahip olduğundan pragmatizimde daha büyük bir rol oynar. Bu anlamda bu iki anlatım türü kısalık yoluyla bir içeriği genişletir ve bunların amacı toplumu mutlu etmek ve hastalıklardan ve felaketlerden uzak tutmaktır. Dilsel etkinliğin en önemli etkinliği halk edebiyatının en önemli bölümüyle karıştırılmasının nedeni buydu ve bu durum da bu çalışmanın yapılmasına aracı oldu. Anahtar Kelimeler: Dil, Pragmatik, Eylem, Uyarmak, Atasözleri
The Case Situation of Prisoners in the Light of the Qur'anic Verses
(2019) Özdaş, Haşim; Güneş, Abdulbaki
Fiili savaşın başlamadığı bir dönemde nazil olan Muhammed sûresi 4. âyette, esirlerin karşılıksız veya fidye karşılığında serbest bırakılması gerektiği bildirilmiştir. Bedir Gazve'si sonrasında inen Enfâl sûresi 67. âyette ise –düşman etkisiz hale getirilmeden esir alındığı için– Hz. Peygamber dâhil Müslümanlar, ağır bir dille ikaz edilmişlerdir. Buna rağmen gerek selef, gerekse muasır birçok İslâm âlimi, esirlerin karşılıksız veya fidye karşılığında serbest bırakma seçeneklerine, öldürmeyi ve köleleştirmeyi de eklemiş ve cariyeler ile köleleştirilen kadın savaş esirlerinden belirli şartlar altında nikâhsız yararlanıbileceğini öne sürmüşlerdir. Bu çalışmada savaş esirlerinin öldürülmesi veya köleleştirilmesi ile kadın savaş esirlerle birlikteliğin nikâhsız olabileceği iddialarının dayanakları irdelenmiştir. Tezin birinci bölümünde savaş esirlerinin hukukuna ilişkin âyetlerin ihtiva ettikleri hükümler üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde Hz. Peygamber'e nispet edilen bazı uygulamaların; esirlerin öldürülmesine veya köleleştirilmesine delil teşkil edip-etmeyeceği incelenmiştir. Üçüncü bölümde esirlerin öldürülmesi veya köleleştirilmesi hususunda fukahanın ve muasır âlimlerin görüşlerine değinilmiştir. Dördüncü bölümde, kadın savaş esirlerle nikâh meselesi ele alınmıştır. Sonuç kısmında ise çalışmada varılan sonuçlara yer verilmiştir.
Helîm Yûsıv'ın Eserlerinde Mültecilik Olgusu
(2022) Güler, Songül; Özdaş, Haşim
İnsanlık tarihinin her döneminde önemli bir olgu olarak karşımıza çıkmakla birlikte göç ve mültecilik günümüzde, yirmi birinci yüzyılda, geçen yüzyıllara oranla daha görünür olmuştur. Medya, sosyal medya gibi iletişim araçları yoluyla, göç sürecine, göçün neden ve sonuçlarına dünyanın her yerinden insanlar yakından tanıklık etmeye başlamıştır. Bu da göçün birçok alanda olduğu gibi edebiyatta da etkilerinin yoğunlaşmasını sağlamıştır. Bu durum Kürt edebiyatına da yansımıştır. Birçok Kürt yazar ve şair eserlerinde göç ve mültecilik konusuna yer vermiştir. Kürtlerin son yıllardaki göçleri çoğunlukla siyasi nedenlerden kaynaklı olarak batı ülkelerine iltica etme amacıyla gerçekleşmiştir. Bu nedenle son yıllarda Kürt edebiyatındaki göç konusu çoğu zaman mültecilik olgusu üzerinden inşa edilmektedir. Helîm Yûsiv da eserlerinde yer verdiği göçte bu temayı temel almış ve bu alanda dikkat çeken eserler üretmiştir. Biz bu çalışmada göçün ve mülteciliğin edebiyattaki izdüşümünü Helîm Yûsiv'ın eserlerinde irdeledik. Bu bağlamda ilk bölümde göçün teorik çerçevesi ve Kürt toplumunda göç konuları ile ilgili bilgi verilmiştir. İkinci bölümde göç edebiyatı ve Kürt edebiyatında göç konularına yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ise Helîm Yûsiv'ın eserlerindeki göç ve mülteciliğin sebepleri, göç yolculuğu, kamplardaki yaşam, mültecinin geride bıraktıkları, bu süreçte yaşananlar ve karakterler üzerindeki etkileri incelenmiştir. Anahtar Kelimeler : Göç, Mültecilik, Helîm Yûsiv, Kürt Göç Edebiyatı. Sayfa Sayısı : I+VII-130 Tez Danışmanı : Dr. Öğr. Ü. Haşim ÖZDAŞ
Delanlı İsa'nın Hikayeleri ve Onların Analizi
(2024) Başargan, Yusuf; Özdaş, Haşim
Hikayelerin Kürt edebîyatında özellikle folklor eserlerinde önemli bir yeri vardır. Bu hikayeler arasında Îsê Delan üzerine söylenmiş olanların ayrı bir yeri vardır. Îsê Delan halk edebîyatında popüler bir tip ve tarihi bir kişiliktir. 18. yüzyılda Behdinan Bölgesi'nde yaşamış olup o bölgede Behdinan mîrlerine danışmanlık yaptı. Sadece danışman olarak değil aynı zamanda toplumsal eleştirinin temsilcisi olarak da karşımıza çıkmaktadır. Ona dair hikayeler yüz yıldan fazla bir süredir yazarlar, folklorcular ve Kürtçe yazan kalemşörler tarafından derlenmiş, bugüne kadar seksene yakın hikaye kayıt altına alınmıştır. Bu çalışmamızda Îsê Delan'nın hikayelerini içerik yönünden inceleyeceğiz ve onun tür olarak özelliklerine de değineceğiz. Bu amaçla onun 80'e yakın hikayeyi versiyonlarıyla birlikte inceledik. Îsê Delan'ın mamoratları özel bir tarihsel ve kültürel bağlamla diğer hikayelerden farklıdır. Bu tezde deneyimlerinin zaman içinde nasıl değiştiği, hangi temaların daha yaygın olduğu ve belirli dönemlerde nasıl görüldüğü incelenecektir. Tezin amacı, Îsê Delan'ın sadece danışmanlık yapmadığını aynı zamanda toplumsal eleştiri ve însan ilişkilerine dair derinlemesine gözlemler sağladığını göstermektir. Bununla beraber kültür ve toplum üzerindeki etkileri; geleneksel değerler ile modern problemler arasındaki ilişkiyi de açığa çıkartmaktadır. Bu çalışmamızın ilk bölümünde Îsê Delan tipinin özellikleri ve Behdinan emirliğinin önemi üzerinde duracağız. İkinci bölümde ise hikayelerin temalarını ele alacağız. Tema olarak eserlerinin içeriğinde; arabuluculuk ve danışmanlık, pişmanlık, kıskançlık, eğitici drama, iddia-sorun, sürgün, rekabet, iffet, ideal kadın, atasözleri ve deyimler, misafirperverlik, iktisad, çözüm ve sembolik dil vb. içerikler yer almakta. Eserleri biçim ve içerik bakımından Nasreddin Hoca ve Behlûl-i Dana'nın hikayeleriylezerlik göstermektedir. Elimizdeki mevcut bulgulardan Îsa Delan'ın popüler bir tip olduğunu anlıyoruz. Şartlara göre değişmeyen tutumuyla her bir hikayesinde onun ayrı bir yönü okurla buluşuyor. Îsê Delan'ın hikayeleri zaman ve mekandan bağımsız olarak evrensel bir duygu taşıyor.
Koçgiri Bölgesi Kürtçe'sinin Nominal Morfolojisi Nominal Morphology Of Koçgiri's Region
(2023) Saruhan, Fatime; Özdaş, Haşim
Morfoloji morfemler üzerine çalışan bir disiplindir. Bu disiplinin sınırlarını belirleyen iki ana çizgi vardır; morfemlerle kelime yapımı ve kelime grubu ve cümleler içerisinde kelimelerin kullanımla stratejileridir. Kelime yapımı ve kelimelerin cümle ve sözcük gruplarını içerisinde kullanımı çekimsel morfolojisinin alanına girer. Çekimsel morfoloji iki ana daldan meydana gelmektedir. Bunlar nominal morfoloji ve fiilsel morfolojidir. Batılı dilbilimciler Kürtçe ve Kurmancinin morfolojisi hakkında çokça çalışmalar yapmıştır fakat Kürt dilbilimciler de bu alanda çalışmış ve araştırma yapmışlardır. Bu çalışma da bu tür çalışmalardan biridir. Bu çalışmanın temel amacı nominal morfolojinin Koçgiri bölgesinde kullanımını ortaya çıkartmaktır. Aynı zamanda bu çalışmanın amacı Koçgiri bölgesinin nominal morfolojisi üzerine çalışmak, çekimsel nominal morfolojisini incelemek ve standart Kürtçenin çekimsel nominal morfolojisiyle karşılaştırıp, bu disiplinin çerçevesinde farklılıkları tespit etmektir. Yöntem olarak öncelikle litetaür değelendirilmesi yapıldı daha sonra da Koçgiri bölgesinden konuşmacılarla konuşuldu. Çalışmamızın birinci bölümü dilbilimi ve dilbilimin alt dalları ile başlayıp, morfoloji ve morfolojinin temel kavramlarıyla devam etmektedir. Aynı zamanda birinci bölümde nominal morfoloji kelime türleri, kelime yapımı ve çekimsel nominal morfoloji tarif edilmiştir. Yine birinci bölümün sonunda Kurmancinin nominal morfolojisine değinilmiştir. İkinci bölümde ise birinci bölümde verilen bilgiler göz önünde bulundurularak Koçgiri bölgesi Kürtçesinin nominal morfolojisi incelenmiştir. Sonuç kısmında bölgenin nominal morfolojisinin özellikleri incelenmiş ve farklı özellikler değerlendirilmiştir.
Erebê Şemo ve Romanlarının Sözlükçesi
(2021) Karakaya, Medya; Özdaş, Haşim
Ev lêkolîn bi armanca pênasekirina Erebê Şemo û destnîşankirina hin hêmanên axaftinê yên di nav romanên wî de derbas dibin hatiye kirin. Di lêkolînê de jîyana Erebê Şemo, kesayetîya wî ya edebî, hin lêkolînên li ser kesayetîya wî ya edebî hatine kirin û helwesta romanên wî hatiye lêkolîn kirin. Di heman demê de 5 romanên Erebê Şemo hatin lêkolîn kirin û hin hêmanên axaftinê yên di 5 romanan da cih digirin bi rêbaza analîzkirina belgeyan hatin destnîşankirin. Hêmanên axaftinê yên hatine destnîşankirin bi tabloyan hatine nîşandayîn. Di tabloyan da hejmara peyvê, wateya peyvê, mînaka peyvê û hejmara rûpela romanê cih digire. Bi tevahî 325 peyvên kurdî hatine rêzkirin. Wateyên peyv an komepeyvên di 5 romanan de hatine destnîşankirin bi alîkariya ferhengên curbecur hatin destnîşankirin. Di romanan de gelek peyvên biyanî yên wek ermenikî, rûsî û tirkî cih bigirin jî xebat tenê li ser peyv û komepeyvên kurdî hatiye kirin. Di vê lêkolînê da du rêbaz ji bo berhevkirina daneyan hatin bikaranîn. Rêbaza yekem xwendina pirtûkan û destnîşankirina hêmanên axaftınê yên têkildar e. Rêbaza duyem jî rêbaza fîşan e ku di tomarkirin û senifandina kategoriya daneyan de tê bikaranîn. Di encama van rêbazan de hat destnîşan kirin ku Erebê Şemo di romanên xwe de hêmanên vegotinê yên kurdî bi lêvkirineke xweser vegotine û ev hêman bi tundî bikar anîne û wî tevkarî ji bo pêşîgirtina windabûna hin hêmanan kiriye û romanên wî di geşedana zimanê kurdî de xwedî cihekî girîng in.
Erbil İlinde Kürtçe Programının İlkokul İkinci Aşamasının Analizi
(2024) Mohamedamen, Haval Kamal Mohamedamen; Özdaş, Haşim
İnsan toplulukları eğitim ve öğretim süreçleriyle ileri gitmişlerdir. Bu süreç, her tarihsel dönemde toplumdaki bireylerin her alanda (eğitim, sağlık, toplumsal, ekonomik vb.) ileri gitmesini ve entelektüel alanda gelişmesini sağlamıştır. Bu sereç her zaman kendini değiştirmeli ve geliştirmelidir. Bu süreç her zaman canlı tutulmalı ve bu sürecin hayatın diğer alanındaki gelişmeleri yakalaması için uğraşılmalıdır. Değerlendirme de eğitim programlarının geliştirilmesinde rol sahibidir, eğer bu şekilde olmazsa anlaşılma süreçlerinde, özellikle eğitim konularında sorunlar yaşanması kaçınılmazdır. Biz bu araştırmamızda değerlendirmemizi Hewlêr şehrinde ikinci sınıftaki eğitim programı üzerinden yapacağız. Araştırmamız üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde yeni ve eski eğitim programının yöntemlerinden bahsedeceğiz, sonra programın felsefesi ve öğretim yöntemleri, aynı zamanda eğitim dilbiliminin etkisi ve onun eğitim programındaki yöntemleri ve gramere genel olarak değinceğiz. İkinci bölümde eğitimin öneminden bahsedeceğiz. Üçüncü bölümde pratik kurallarını uyguluyoruz ve elimizdeki belge ve anketleri bu araştırmanın ek bölümüne ekliyoruz. Eski eğitim öğretim programınından şu anki programa kalan problemler şunlar: Eğitim programının Hewlêr'de güncel gelişmelere uyum sağlayabilmesi için ve geliştirilmesi için bazı adımları atabiliriz ki eğitim alanında uygulanmaktadır. Örneğin: Eğitim programının olumlu, olumsuz yönlerini tespit etmek, öğretmenlerin uzmanlığı ve öğrencilere öğretme yöntemlerinin bilimsel şekilleri, eğitimin öneminin ve oranının kitaplarda değerlendirilmesi, kitaplarda nitel ve nicel öğretme yöntemleri. Araştırmanın amacı kısaca şu ki ikinci sınftaki eğitim-öğretim programının bilimsel olarak değerlendirilmesidir. Bu başlık ve konularla bağlantılı olarak öğrencilerle birlikte ulaştığımız bilgileri sonuç ve öneriler olarak eğitim programının güncelliğine ve gelişmesine uygun olarak belirteceğiz. Dört yol ve bilimsel yöntemler nitel araştırma yöntemi çerçevesinde. Üçüncü bölümde kitapların içeriklerini değerlendirmek için biz bu tezi kendimize kaynak olarak kabul edeceğiz ve bilimsel kurallar çerçevesinde eğitimin öneminden bahsedeceğiz. Aynı zamanda bir saha araştırması olarak öğretmenlerden, öğrencilerin anne ve babalarından ikinci sınıftaki eğitim programı ve öğrencilerden istenen ödevler hakkında bilgiler alacağız. Bu çalışmanın sonunda bu tezden çıkan en önemli sonuçları yazacağız.