Browsing by Author "Akay, Veli"

Now showing 1 - 1 of 1

Afrika Akbabaları Optimizasyonu Kullanılarak Gezgin Satıcı Probleminin Çözümü için Verimli Bir Başlangıç Popülasyonu Oluşturma
(2025) Akay, Veli; Saraçoğlu, Rıdvan
Günümüzde teknolojinin ve bilimin hızla ilerlemesi, optimizasyon problemlerinin çözümüne yönelik yeni yaklaşımların geliştirilmesine olanak sağlamaktadır. Optimizasyon, yaşamın çeşitli alanlarında karşılaşılan karmaşık problemlerin doğru ve etkin bir şekilde çözülmesine olanak tanıyarak karar süreçlerinin hızlanmasına katkıda bulunmada ve sonuçların doğruluğunu artırmaktadır. Bu çalışmada, AVOA(Afrika Akbabaları Optimizasyonu) algoritması, birçok gerçek dünya probleminde olduğu gibi GSP(Gezgin Satıcı Problemi) için uyarlanmıştır. GSP, bir satıcının tüm şehirleri yalnızca bir defa ziyaret edip başlangıç konumuna geri dönerek toplam yolculuk maliyetini en aza indirmeyi amaçlayan klasik bir kombinatoryal optimizasyon problemidir. Algoritmanın performansını artırmak için başlangıç popülasyonunun oluşturulmasında Sobol dizileri kullanılmış, ayrıca başlangıç popülasyonunun iyileştirilmesi amacıyla DBSCAN ve En Yakın Komşu (EYK) algoritmaları entegre edilmiştir. Sobol dizilerinin düşük sapma özelliği, çözüm uzayını homojen biçimde tarayarak algoritmanın çözüm kalitesine katkı sağlamıştır. Çalışma kapsamında, TSPLIB'den alınan 51 şehirlik(eil51) ve 280 şehirlik(a280) veri setleri kullanılarak Sobol tabanlı AVOA algoritmasının çeşitli varyantlarının performansı değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, Sobol dizileriyle oluşturulan başlangıç popülasyonunun, rastgele yaklaşımlara kıyasla daha yüksek çözüm kalitesi ve daha tutarlı sonuçlar sağladığını ortaya koymuştur. Özellikle AVOA+EYK+SOBOL yaklaşımı, her iki veri setinde de en uygun çözümlerden bazılarını sunmuş ve düşük sapma ile standart sapma değerleri sayesinde istikrarlı sonuçlar elde edilmiştir. Ancak, MAGA algoritmasının en düşük ortalama çözüm değeri ile genel anlamda en başarılı sonucu verdiği gözlemlenmiştir. Bu bulgular, sezgisel ve meta-sezgisel algoritmaların optimizasyon problemlerindeki etkinliğini bir kez daha teyit etmektedir. Çalışma kapsamında, Sobol dizilerinin başlangıç popülasyonu oluşturmada sağladığı avantajlar ortaya konmuş ve AVOA algoritmasının, GSP gibi karmaşık optimizasyon problemlerine başarılı biçimde uyarlanabileceği gösterilmiştir. Bununla birlikte, başlangıç popülasyonunda yerel iyileştirme algoritmalarının entegrasyonu sayesinde AVOA'nın performansında belirgin bir artış sağlanmış, çözüm kalitesinde de anlamlı iyileşmeler elde edilmiştir. Gelecekte gerçekleştirilecek çalışmalarda, farklı hibrit optimizasyon yöntemlerinin değerlendirilmesi önerilmektedir.