Browsing by Author "Atasoy, İsmail"

Now showing 1 - 2 of 2

Evaluation caliph Yusuf Topçu's work called Tuhfat az-Zâkirîn in terms of hadith disciplixcs
(2022) Atasoy, İsmail; Kanarya, Bayram
Hadis ilmi açısından yapılan çalışmalardan biri de bazı eserlerde yer alan hadislerin kaynak ve sıhhat derecelerini tespit etmektir. Bu çalışmalar neticesinde bu eserleri telif eden müelliflerin sahip oldukları ilmi otorite tespit edildiği gibi, ilgili eserin ilmi değeride ortaya çıkmaktadır. Bu düşünceden hareketle çalışmamızda Osmanlının son yılları ile Cumhuriyetin ilk yılları arasında yaşamış olan Halife Yusuf Topçu'yu (öl. 1885/1965) ve Tuhfetü'z-Zâkirîn adlı eserinin içermiş olduğu bazı rivâyetlerin kaynak ve sıhhat derecelerinin tespiti yapılmıştır. Halife Yusuf Topçu'nun Tuhfetü'z-Zâkirîn adlı eseri, ale'l-ebvâb yöntemiyle telif edilmiş derleme bir eserdir. İlim ve ulemanın fazileti konusuyla başlayıp namaz, oruç, hac, zekât ve faiz gibi birçok konuyu ihtiva etmektedir. Eserin içeriğinde elli bab başlığı, beş yüz doksan dört hadis, altı İsrâili rivâyet ile yirmi bir âlim sözünün geçtiği tespit edilmiştir. Eserde yer alan hadislerin Arapça metinleri üstte, Arap alfabesi ile Kürtçe tercümesi ise altta yer almaktadır. Eser baştan sona incelendiği zaman, hadislerin dışında menakib ve ulemaya ait bazı sözlerin yer aldığı görülmektedir. Ayrıca bir takım usûl bilgilerinin yanı sıra farklı konuları da ihtiva etmektedir. Tuhfetü'z-Zâkirîn, kaleme alındığı günden beri özellikle vaaz ve nasihatlerde sıkça kullanılan bir eser olmuştur. Sahip olduğu şöhret ve yaygın kullanımı nedeni ile dini tebliğde kullanılan bu eserdeki rivâyetlerin ne kadar güvenilir olduğunu tespit etmenin oldukça önemli olduğu kanaatindeyiz. Bu düşünceden hareketle öncelikle müellif Halife Yusuf hakkında bir takım bilgiler verilmiştir. Tuhfetü'z-Zâkirîn'nin genel yapısını bildiren bir takım bilgiler verildikten sonra, eserde yer alan rivâyetlerin sayısı altı yüze yakın olmasından ve bütün rivâyetlerin değerlendirmesini yapmanın çalışmamızın hacmini aşacağından dolayı, eserde yer alan yüz elli rivâyetin kaynak ve sıhhat derecelerinin tespiti yapılmıştır. Değerlendirmesi yapılan rivâyetlerden hareketle gerek Halife Yusuf'un hadisçiliği gerekse Tuhfetü'z-Zâkirîn'nin konumu hakkında bazı değerlendirmelere yer verilmiştir.
Mevzû Hadis Literatüründe Siyâhî Algısı
(2025) Kalaç, Rıdvan; Atasoy, İsmail
İslam düşüncesinde ırkçılık ve kavmiyetçiliğe karşı en güçlü tavrı Hz. Peygamber’in ortaya koyduğu bilinmektedir. Bununla birlikte tarih boyunca farklı siyasî, sosyal ve kültürel etkenler sebebiyle bu olgunun çeşitli formlarda varlığını sürdürdüğü görülmüştür. Bu çerçevede ele alınan çalışmada, Hz. Peygamber’e nispet edilen ve siyahî toplulukları konu edinen uydurma hadisler incelenmiştir. Araştırmanın amacı, söz konusu rivâyetlerin hadis literatürüne hangi râviler vasıtasıyla girdiğini veya kimler tarafından uydurulduğunu tespit etmek, muhaddisler tarafından nasıl değerlendirildiğini ortaya koymak ve İslam toplumlarında siyahî algısının şekillenmesinde ne tür bir rol oynadığını belirlemektir. Çalışmada nitel bir yöntem izlenmiş; klasik hadis kaynakları, mevzû hadis literatürü ve modern araştırmalar taranmış; zenciler, Habeşliler ve Sudanlılarla ilgili uydurma rivâyetler derlenerek muhaddislerin görüşleri ışığında analiz edilmiştir. Araştırmanın kapsamını, özellikle uydurma hadis kaynaklarında ve hadis literatüründe yer alan rivâyetler oluşturmuştur. Yapılan inceleme sonucunda, bu tür rivâyetlerin hem ilmî açıdan güvenilir kabul edilmediği hem de tarih boyunca siyahîler aleyhine gelişen sosyal önyargıları besleyici bir işlev gördüğü tespit edilmiştir. Böylelikle, hadis literatürüne sızan uydurma rivâyetlerin yalnızca ilmî bir problem değil, aynı zamanda toplumsal algıların oluşumunda etkili bir unsur olduğu sonucuna ulaşılmıştır.