Browsing by Author "Kazut, Bayram"

Now showing 1 - 1 of 1

Sheriff Murtaza and His Thealam Opinions
(2024) Kazut, Bayram; Bardak, Ahmet
Şerif el-Murtazâ (ö.436/1044) Şîa'da otorite olan Şeyh Müfid'in (ö.413/1022) öğrencisidir. Müfid'in ölümünden sonra Şîa'nın rasyonelleşmesine büyük katkı sağlamış, düşüncelerini nass zemininde aklî metodlarla açıklayarak Şîa'nın önde gelen isimlerden biri olmuştur. Ancak yaşadığı dönemin çalkantılı ve siyasi istikrarsızlığına rağmen devletin önemli kademelerinde aldığı görevlerden dolayı bunu aşmıştır. Görevi ona ilmi faaliyetlerde bulunma fırsatını vermiştir. O; Allah'ın zatını, sıfatlarını ve fiillerini, Kur'an'ın ayetlerinden kopmadan rasyonel bir metotla açıklamaktadır. Bu şekilde başta tevhid olmak üzere kelâm ilminin ilk bölümünü oluşturan ilahiyatı ikna edici bir dille ifade etmiştir. Allah'ın kelâm sıfatını ve mütekellim oluşunu açıklayan Murtazâ, insan sözü ile Cenab-ı Hakk'ın sözü arasında farkın olmadığını iddia ederek Allah'ın kelâmı olan Kur'an'ı mahlûk olarak nitelemiştir. Yine fiillerde Allah'ın irâdesi ile insan irâdesini ayırarak mükellef olması açısından sorumluluğun ve güç yetirmesi bakımından insana önceden verilen bir istitaat ile insanı fiillerinin mutlak faili olduğunu söyler. Murtazâ'nın kozmoloji anlayışına baktığımız zaman cisim, cevher ve arazı tanımlar ve bunları Allah'ın zatından soyutlayarak tevhid ilkesine vurgu yapar. Başka bir ifadeyle o kozmolojiyi Allah'ı tanımada ve bilmede bir araç olarak görür. Murtazâ'nın nübüvvet anlayışı, mucize üzerine kuruludur. Çünkü nübüvvet iddiasıyla ortaya çıkan bir kimsenin mucize göstermesi zorunludur. Mucizenin aynı zamanda nübüvvetin tasdiki ve Allah'ın fiili olduğunu da unutmamak gerekir. Yine Murtazâ'ya göre tüm peygamberler masum olup delili ise mucizedir. Murtazâ ahirette peygamberimizin şefaatçi olmasını mücrimler için olduğunu söyleyerek fasığın durumunu Mürcie ekseninde Allah'a havale eder.