Browsing by Author "Ozturk, Sahabettin"

Now showing 1 - 13 of 13

Xvı-xıx. Yüzyıllarda Van Mimarisi
(2021) Ozturk, Sahabettin
Van İli, taşıdığı stratejik konumdan dolayı doğu ile batı ticaret ve kervan yolları üzerinde yer almaktadır. Son derece önemli bir coğrafi konuma sahip olan Van İli ve çevresine hakim olan her uygarlık başta dini eserler olmak üzere, sivil ve askeri mimari yapılar inşa etmiştir. Birer tarihi belge niteliğinde olan mimari yapılar, inşa edildikleri dönemin ekonomik, siyasi, kültürel ve mimari seviyesi hakkında önemli ipuçları vermektedir. Van İli ve çevresi Osmanlı hâkimiyetine XVI. yüzyılın ortalarında girmiştir. XVI. ve XIX. yüzyıl içerisinde inşa edilen Osmanlı Devleti’ndeki siyasi, ekonomik ve kültürel gelişmelerin bir yansıması olarak, özellikle Van Kalesi ve Eski Van Şehri’nde gelişerek devam etmiştir. Bölge mimarisinin gelişmesinde yerel kaynaklar ve iklim koşulları dışında doğu sınır komşusu İran Büyük Selçuklu mimarisinin izlerini görmek mümkündür. Eski Van Şehri’nin doğu, batı ve güneyi çift sıra surlarla kuzeyi ise tarihi Van Kalesi’nin sarp kayalıkları ile çevrelenmiştir. Kale ve şehirde oluşan mimari yapılar form, fonksiyon ve yapım özellikleri bakımından farklı ve homojen olmayan bir şekilde inşa edilmiştir.
Van Hüsrev Paşa Külliyesi Mimari Süsleme ve Onarımı
(2021) Ozturk, Sahabettin
Eski Van Şehri’nde yer alan Hüsrev Paşa Külliyesi, KanuniSultan Süleyman'ın vezirlerinden Van Beylerbeyi Köse HüsrevMehmed Paşa tarafından 1567-68 yıllarında inşa edilmiştir.Mimar Sinan'ın eseri olan külliye; cami, medrese, kümbet, han,çifte hamam, imaret, sıbyan mektebi, çeşme, misafirhane, fırınve dükkân bölümlerinden oluşmaktadır.Hüsrev Paşa Külliyesi’nin merkezinde yer alan cami, medrese,imaret, kümbet ve şadırvan-avlu yapı bölümlerinde onarımçalışmaları 2007-13 yılları arasında tamamlanmıştır. 2005-07yılları arasında külliyeden ayrık olarak inşa edilen han ve çiftehamam kazı ve proje çalışmaları Van Valiliği tarafındantamamlanmış, ancak uygulama çalışmaları henüz yapılmamıştır.Yapılan çalışmanın amacı külliyede sadece cami ve kümbetteyer alan süslemelerin tespitini yapmak, kalem işi, çini ve ahşapsüslemenin sınıflandırmasının kendi içerisinde belirlemektir.Belirlemede her süsleme kendi onarım metoduna uygun olaraksertifikalı uzmanlar tarafından onarım aşamalarının başlangıçtansonuna kadar tüm veriler kayıt altına almaktır.Süslemelerin tespit ve onarım aşamalarının sonucunda eldeedilen tüm görsel ve proje verilerinin kendi içerisinde, bölge vedönem analizleri yapılmıştır. Süslemeler nitelik olarak Sanat veMimarlık Tarihi açısından oldukça önem arz etmektedir.
Van Kalesi ve Eski Van Şehri’ndeki Kale Altı Sarnıç ile Kale Üstü Sarnıç Yapıları Hakkında Bir Araştırma
(2024) Ozturk, Sahabettin
Van Kalesi’nin güneyinde yer alan Eski Van Şehri, Urartulardan günümüze kadar birçok uygarlık tarafından kullanılmıştır. Şehrin doğu, güney ve batısı çift sıra surlarla kuzeyi ise Van Kalesi ile çevrelenmiştir. Eski Van Şehri, 1915-18 yıllarında Rus-Ermeniler tarafından işgal edilmiştir. 1917 yılında Rus birliklerinin Bolşevik Devrim’inden sonra bölgeden çekilmesi ile şehirdeki tüm mimari yapılar, çeteler tarafından yakılıp yıkılmıştır. 1918 den sonra şehirde yaşam sona ermiş, yapılaşma günümüz Van şehrinde başlamıştır. 1918-95 yılları arası kaderine terk edilen şehir doğanın ve definecilerin tahribatı altında kalarak her gün biraz daha zemine yaklaşmaktadır. 1995 yılında çeşitli kurumlar tarafından kentte kazı, proje ve onarım çalışmaları başlatılmıştır. Eski Van Şehri’nin kuzey orta bölümündeki Kale Alt Sarnıç, hemen her seviyedeki halk ve defineciler arasında çeşitli hazine söylenceleriyle hep gündemde kalmış, bu uğurda çok sayıdaki defineci sarnıç içerisindeki metan ve karbondioksit zararlı gazlarına maruz kalarak hayatlarını kaybetmişlerdir. Eski Van Şehri ve Van Kalesi’ndeki ikinci sarnıç olan Kale Üstü Sarnıcı, Doğal Kayaya Gömülü Yuvarlak Planlı Kubbe Örtülü Sarnıç ve Kale Altı Sarnıcı Doğal Kayaya Gömülü Merdivenli ve İki Katlı Düz Dam Örtülü sarnıç plan tiplerinden oluşmaktadır. Kale Üstü Sarnıcı, 2000 yılında definecilerin kazıları sonucunda tesadüfen ortaya çıkmıştır. Tarihi Van Kalesi ile Eski Van Şehri’nde yer alan Kale Altı ve Kale Üstü Sarnıçları konum, mimari yapısal ve teknik özellikleri bakımından oldukça önem arz eden mimari su yapılarıdır. Kale Üst Sarnıç’ın koruma onarım çalışmaları 2011 yılında Van Valiliği tarafından yapılmıştır. Van Kalesi ile Eski Van Şehri’ni yerli ve yabancı ziyaretçilerin kale ile eski kent arasındaki ulaşım sağlanarak, Eski ve Yeni Van Şehri’nin panoramik olarak görmeleri gerçekleştirilecektir.
Elazığ Ermeni Protestan Kilisesi Restitüsyon Projesi ve İncelenmesi
(2022) Yegin, Mustafa; Ozturk, Sahabettin
Elazığ’da 1990 yılına kadar un fabrikası olarak kullanılan Ermeni Protestan Kilisesi, İstanbul Ermeni Patrikhanesi yetkililerinden ve Ermeni Patriği II. Masrup Matrupyan’dan sağlanan bilgilerde, 1904 yılında Elazığ’da yaşayan Hıristiyan Ermeniler tarafından inşa edildiği ifade edilmektedir. Elazığ şehir merkezinde dört farklı yönden yollarla çevrili yaklaşık 10.000 m2lik bir arsa üzerinde yer alan Protestan Kilisesi, günümüzde yarı yıkık ve metruk durumdadır. Söz konusu arsanın kuzey bölümü, Elazığ Belediyesi’nin 2004 yılında yaptığı imar plan değişikliği ile belediyeye tahsis edilmiştir. Bu çalışmanın amacı, Ermeni Protestan Kilisesi’nin yapıldığı tarihten günümüze kadar geçirdiği aşamaları belirlemek ve analoji yoluyla hazırlanan bir restitüsyon projesine uygun öneriler sunmaktır. Çalışma kapsamında, Ermeni Protestan Kilisesi’nin özgün durumuna ilişkin belgelere ulaşmak için literatür taramasından elde edilen yazılı ve görsel kaynaklar taranmış olup benzer niteliklere sahip dönem yapıları da incelenmiştir. Bu bağlamda tarihi yapıya ait plan yerleşimi, cephe düzenlemesi, örtü sistemi, çan kulesi, süslemeler, malzemeler ile yapım tekniğinin analizi ve değerlendirmesi yapılmıştır. Ermeni Protestan Kilisesi, doğu-batı aksında yerleştirilen dikdörtgen plan şeması ile üç katta düzenlenmiştir. Kilise giriş kapısı yapının batı cephesinde yer alır. Bodrum katına ulaşım ise yapının güneybatı köşesindeki tek kollu taş merdiven yardımıyla sağlanır. Kilisenin orkestra korosunun yer aldığı mekân ise üst katta bulunur ve yapı içerisindeki merdiven yardımıyla ulaşılır. Üzerinde kitabe bulunmayan Ermeni Protestan Kilisesi’nin dikdörtgen plan şemalı yapısı, köşelerde kırma çatısı ve ortada sekizgen formlu üst külahı bulunmaktadır. Çatının batı bölümünün ortasında kare planlı çan kulesi yer almaktadır.Dış cephede tezyinat ve bezeme gibi özel süslemeler yalın detaylara sahiptir. Zemin katta moloz taş ve yonu, beden duvarlarının örgüsünde ise tuğla malzeme kullanılmıştır. Bağlayıcı malzeme olarak ise kireç harcı kullanıldığı görülmektedir. Bu çalışmada analizi ve değerlendirilmesi yapılan, Ermeni Protestan Kilisesi’ne ait restitüsyon ve restorasyon projeleri Dr. Mimar Şahabettin Öztürk tarafından hazırlanmış olup Diyarbakır Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından onaylanmıştır.
Eski Van Şehri’ndeki Miri Ambarı Hakkında Bir Araştırma
(2023) Ozturk, Sahabettin
Van Kalesi’nin güneyinde yer alan Eski Van Şehri, stratejik konumundan dolayı Urartular’dan beri birçok uygarlık tarafından kullanılmıştır. Şehrin doğu, güney ve batısı çift sıra surlarla kuzeyi ise Van Kalesi ile çevrelenmiştir. Eski Van Şehri, 1915-18 yıllarında Rus-Ermeniler tarafından işgal edilir. 1917 yılındaki Çarlık Rus birliklerinin Bolşevik Devriminin ardından bölgeden çekilmesi ile şehirdeki tüm mimari yapılar çeteler tarafından yakılıp yıkılmıştır. 1918 yılında sonra şehirde yaşam sona ermiş, yapılaşma günümüz Van şehrinde başlamıştır. 1918-95 yılları arası kaderine terk edilen Eski Van Şehri doğanın ve definecilerin tahribatı olumsuz etkisi ile her gün biraz daha zemine yaklaşmaktadır. 1995 yılında çeşitli kurumlar tarafından kentte kazı, proje ve onarım çalışmaları başlatılmıştır. Devletin tahıl deposu olarak kullanılan Miri Ambarı, oldukça güvenilir bir bölgede inşa edilmiştir. Günümüzde yapının beden duvarlarının bir bölümü, düz toprak damı ve çıkış merdivenleri tamamen yıkılmıştır. XVII. Yüzyıl içerisinde inşa edilen Miri Ambarı, doğu-batı istikametinde dikdörtgen bir biçimde zemine yerleştirilmiştir. Yapıya giriş güney cephede sivri kemer nişi içerisindeki iki ayrı kapı ile sağlanır. Ambar üç ayrı bölümden meydana gelmiştir. Düz damın orta bölümünde aynı yatay aks üzerindeki üç adet dam başı bulunmaktadır. Sıkıştırılmış çorak toprak ve odun külü katkılı çamur ile inşa edilen düz toprak dam yağan kar ve yağmur sularının tahliyesi için sekiz adet çörten yer almaktadır. Bu çalışma ile Miri Ambarı’nın özgün mimari yapısının daha fazla tahrip olmadan korunmasını sağlamak ilgili koruyucu önlemleri alınarak, gelecek kuşaklara aktarılması amaçlanmaktadır. Van Valiliği tarafından yapının onarımına yönelik kazı, belgeleme ve uygulama rölöve, restitüsyon, restorasyon ve işlevlendirme projeleri konusunda uzman elemanlarca hazırlatılarak ilgili kurum ve kuruldan onaylanmıştır. Arkeolojik sit olarak ilan edilen Eski Van Şehri içerisinde önemli bir yeri olan Miri Ambarı hem form olarak hem de mimari plan özellikleri bakımından gerek Van ve bölgede mimari özellik bakımından tek sivil yapıdır.
Kars Mazlum Ağa Hamamı Onarımı Hakkında Bir İnceleme
(2024) Ozturk, Sahabettin
Kars şehrinde mimari yapılaşma ilk olarak tarihi Kars Kalesi’nin güney eteklerinde oluşmuş, sonraki tarihi süreçte güney ve doğuya doğru gelişerek devam etmiştir. Ortaçağ’da bölgede kültür ve sanat merkezi olan Kars, Anadolu’nun doğuya ve Kafkaslara açılan öncü kapılarından biri haline gelmiştir. İslam ve Hristiyan mimari yapıların yer aldığı kentte, başta dini yapılar olmak üzere askeri ve sivil mimari kentin oluşumunda önemli rol oynamıştır. Kentteki su yapılarından olan hamamlar Kars’ın içerisinden geçen Kars Çayı’nın her iki yakasında düzenli bir şekilde sıralanmıştır. Bu yapılardan biri olan Mazlum Ağa Hamamı, XVIII. yüzyıl Osmanlı dönemi hamam mimari üslubunda inşa edilmiştir. Hamam, Kars Merkez Kaleiçi Mahallesi’nde doğu batı istikametinde zemine kurulmuştur. Hamamın kuzeyinde Kars Çayı, güneyinde yol, doğu ve batısı ise komşu parselleri ile çevrelenmiştir. Mazlum Ağa Hamamı, koruma ve kültür turizmine kazandırmak amacıyla 2017 yılında Kars Valiliği öncülüğünde yapılmıştır. Kültür Turizm ve Altyapı Hizmet Götürme Birliği Başkanlığı koordinesinde 'Tarihi Dokunun Korunması Projesi' kapsamında onarıma yönelik uygulama rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri hazırlanmıştır. 2017 yılında başlatılan onarım çalışmaları restorasyon çalışmalarına üç etap halinde 2021 yılı sonunda tamamlanmıştır. Mazlum Ağa Hamamı, proje-onarım uygulama ve kullanımı araştırması, betimsel ve uygulama modele dayalı olarak yapılmıştır. Betimsel ve araştırma model yöntemiyle yapıya ait tarihsel belge ve fotoğrafların tespiti yapılarak; ayrıca mevcut fotoğrafları çekilerek elde edilen bulgular değerlendirilmiştir.
Geleneksel Van Evlerinde Metal Mimari Süsleme
(2023) Ozturk, Sahabettin
Anadolu’nun hemen her bölgesinde değişik dönemlere ait anonim olarak çeşitli konutlar inşa edilmiştir. Ağır kış şartlarına maruz kalan Doğu Anadolu Bölgesi’ndeki konutlar, iklim, malzeme, plan, işlev ve form olarak diğer bölgelerdeki yapılardan farklı mimari özelliklere sahiptir. Van evleri iç sofalı plan özelliğinde tek ve iki katlı ayrık nizamda düz toprak damlı bir yapıda inşa edilmiştir. Her ev, bahçe, hayat, tandır evi, ahır, samanlık gibi tamamlayıcı bölümlerden meydan gelir. Van evlerinin ana giriş cephesi sokak ya da caddeye tamamıyla açıktır. Günümüz Van şehrinde tespit edilen 38 geleneksel ev 2010 yılına kadar tamamen yıkılarak yok olmuştur. Böylece yüzyılların oluşturduğu geleneksel kültür ve kent hafızası tamamen yok olmuştur. Geleneksel Van evlerinin dış cephe ve iç mekânlarında metal, ahşap, tuğla, alçı-cass, mozaik süsleme olarak beş çeşit süsleme kullanılmıştır. Metal malzemesi yöredeki demir ustaları tarafından atölyelerde örs ve çekiç yardımıyla dövülerek geleneksel sivil mimari yapıların pencere, kapı, nadir olarak merdiven korkuluk ve aksesuarlarında kullanılmıştır. Oluşturulan metal motifler birbirinin tekrarı ve simetrik olarak daha çok doğadaki gül, lale vb. motif içerisinde düzenli olarak işlemesiyle oluşturulur. Korkuluklarda egemen olan motif “S” formunun değişik şekillerde yan yana ya da üst üste tekrarlanarak kullanılması ile oluşmaktadır. Van evlerinde dış süsleme, giriş cephesinde ana giriş kapısı ve pencerelerde metal malzeme olarak hemen göze çarpar. Yapılan çalışmanın amacı geleneksel Van evlerindeki farklı süslemelerin tespitini bilimsel yöntem ile belgelemektir. Tespiti yapılan süsleme örnekleri nitelik ve nicelik olarak Sanat ve Mimarlık Tarihi açısından oldukça önem arz etmektedir.
Eski Van Şehri Kaya Çelebi Camisi Onarımı Hakkında Bir Araştırma
(2023) Ozturk, Sahabettin
Kaya Çelebi Camii, Van Kalesi’nin güneyindeki Eski Van Şehri’nin güney surlarına yakın bir alanda yer almaktadır. 1660 yılında Kaya Çelebizade Koçi Bey tarafından cami inşaatına başlanmış, daha sonra Cem Dedeoğlu Mehmet Bey tarafından tamamlanmıştır. Cami kapısının kemer alınlığı üzerinde yer alan kitabenin 1915-18 Rus-Ermeni işgali sırasında söküldüğü rivayet edilir. XVII. yüzyıl Osmanlı dönem mimarisi ile inşa edilen yapı, merkezi tek kubbeli, son cemaat bölümü üzeri beş benzer kubbeyle örtülü, kuzeybatı beden duvarına bitişik kare kaideli minareden oluşmaktadır. Yapının kuzeybatı köşesindeki kare kaide üzeri silindirik gövdeli tek şerefeli minare yer almaktadır. İnşa edildiği dönemden 1915 yılına kadar kesintisiz olarak kullanılan cami, 1990 yılına kadar tahrip edildiği için kullanılamamıştır. Yapının beden duvarları, son cemaat bölümü, minare, mahfil bölümü ve iç mekânda doğanın olumsuz etkisi ve definecilerin tahribatı ile ciddi statik sorunlar oluşturmuştur. İlk olarak 1971 yılında başlatılan esaslı onarım çalışmaları günümüze kadar dört farklı tarihlerde Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yapılmıştır. Yapı, 2011 yılında Van’da oluşan iki büyük depremde ağır hasarlı olarak etkilenmiştir. Yapılan onarımda caminin kubbe, beden duvarlarının bir bölümü, son cemaat bölümü ve minaresi yeniden yapılmıştır. Kaya Çelebi Camii’nin son onarım çalışmalarından sonra 2012-15 yılları arasında Bitlis Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından tamamlanarak 2016 yılında ibadete açılmıştır. Kaya Çelebi Camii, iç ve dış mimari öğelerinden mihrap, giriş kapısı, minare ve pencerelerde bitkisel ve geometrik süslemeler kullanılmıştır. Cami beden duvarları, yığma dolgu yapım tekniği ile inşa edilmiştir. Beden duvarlarında dıştan yonu taş örgüsü, içten kaba yonu üzeri Horasan harç sıvalı dolgu tekniği kullanılarak inşa edilmiştir.
Muş Ulu Camii Yapısal Sorunları ve Çözümleri
(2018) Ozturk, Sahabettin; Direk, Yaşar Subaşı
Muş il merkezi Minare Mahallesi, Ulu Cami sokakta yer alan MuşUlu Camii, XVI. yüzyılı içerisinde inşa edilmiştir. Muş Ulu Camii, planolarak klasik Osmanlı dönemi dini yapı örneklerindendir. Eninedikdörtgen planlı ve tek ana kubbeli altı sütun destekli cami plandüzenlenmesine sahiptir. Plan tipi olarak, doğu batı doğrultusunauzanan, merkezi mekanlı bir plana sahiptir. Yapının harim kısmı ortadayer alan kubbe örtülü merkezi mekânın doğu ve batıya doğrugenişlemesiyle elde edilmiştir. Caminin kuzeyinde harime girişin önündeüç bölümlü bir son cemaat mahalli bulunmaktadır. Merkezi mekânlı,yanlardatonozlarlaörtülmüşmekânlarındaoluşanplandüzenlenmesine sahiptir.Muş Ulu Camii, kuzey cephesinin kemer üzengi seviyesinin üstkısmı siyah ve daha açık renkli olarak kesme taş, kemer üzengiseviyesinin alt bölümü ise kaba yonu taş ile inşa edilmiştir. İki renkli taşmalzeme kullanılarak cephelerin hareketlendirilmesi, güney mimarisiözelliğidir. Yapının diğer cephelerinin inşasında sıralı kaba yonu taşkullanılmıştır. Ana mekânla son cemaat bölümü arasında iki adetsöveleri kesme taştan oluşan pencere açıklığı görülmektedir. Üç bölümlüson cemaatin batı bölümünde sonradan inşa edilmiş sandukalı bir mezarbulunmaktadır.Muş Ulu Camii, son yarım asır içerisinde çevresinde oluşanruhsatsız ve niteliksiz bir ve iki katlı yapılar ile adeta çevrelenmiş vedıştan tanınmaz bir hale gelmiştir. Tarihi ve tescilli olan yapının iç ve dışbölümlerine son dönemlerde yapılan, aslına uygun olmayan onarım veeklemeler ile tüm mimari özelliği adeta kaybolmuştur. Yapılan bumüdahaleler, sonuçta, yapının ciddi yapısal statik sorunlarının ortayaçıkmasına neden olmuştur. Bu kapsamda 2009-13 yıllarında Bitlis Vakıflar Bölge Müdürlüğütarafından hazırlanan rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri, VanKültür Varlıkları Bölge Müdürlüğü'nce onaylanmıştır. Restorasyonçalışmaları ise 2012 yılında Bitlis Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafındanbaşlatılmış, onarım ve çevre düzenleme çalışmaları 2015 yılı sonundatamamlanmıştır.
Van Hüsrev Paşa Külliyesi Camii Koruma ve Onarım Çalışmaları
(2020) Ozturk, Sahabettin
Eski Van Şehri’nde yer alan Hüsrev Paşa Külliyesi, Kanuni Sultan Süleyman'ın vezirlerinden Van Beylerbeyi Köse Hüsrev Mehmed Paşa tarafından 1567-68 yıllarında inşa edilmiştir. Mimar Sinan'ın eserleri olan külliye;cami, medrese, türbe, han, çifte hamam, imaret, sıbyan mektebi, muallim ve misafirhane bölümlerinden oluşmaktadır. \"Hüsreviye\" ve \"Kurşunlu\" adlarıyla anılan cami, külliyenin çekirdeğini oluşturur. Merkezi kare plânlı olan cami, tromplar üzerine oturan tek kubbeyle örtülmüştür. Harime, son cemaat yerinin bitiştiği kuzey cephesi ekseninde bulunan bir kapıyla girilmektedir. İç mekân, beden duvarlarında ve kubbe kasnağında açılan pencerelerle aydınlatılmıştır. Cephelerdeki sivri kör kemerli alt pencerelerin atkı taşları üzerinde, basık kemer biçiminde boşluk bırakan birer mukarnas dizisi mevcuttur.Cami, dış cephelerindeki renkli taş işçiliği ile dikkat çekmektedir. Kubbe kasnağı dıştan on altı payanda kemeri ile desteklenmiştir. Payandalar arasındaki pencerelerden sekizi onarım sırasında açılmıştır. Mihrap, kıble duvarından yarım kule şeklinde dışa taşırılarak vurgulanmak istenmiştir. Caminin kuzeybatı köşesinde yer alan minare kare kaideli, silindirik gövdelidir. Minareye zemin ve çatı seviyesinden iki kapı ile giriş sağlanır.Hüsrev Paşa Külliyesi’nin merkezinde yer alan caminin restorasyon uygulama proje çalışmaları 2005 yılında Yüzüncü Yıl Üniversitesi tarafından hazırlanmıştır. Bitlis Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından onarım çalışmaları 2007-09 yıları içerisinde yapılmıştır. 2011 yılında meydana gelen Van depreminde yapının son cemaat ve minare bölümünde ciddi statik yapısal sorunlar oluşmuştur. Hüsrev Paşa Camisi tüm onarım çalışmaları 2013 yılında Bitlis Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından tamamlanarak, günümüzde dini, sosyal, turizm ve kültürel aktivitelerde kullanılarak hizmet vermektedir.
Akdamar Kilisesi 2005 ve Sonrası Onarım Çalışmaları Hakkında Bir Değerlendirme
(2019) Ozturk, Sahabettin
Ülkemizin en doğusunda yer alan Van Gölü ve çevresi, Doğu Anadolu Bölgesi’nin karasal ikliminin hüküm sürdüğü coğrafyada, daha ılıman bir iklim yapısına sahiptir. Çeşitli yapı bölümlerinden oluşan kilisenin ana binası, Vaspurakan Kralı I. Gagik tarafından 915-921 yılları arasında inşa edilmiştir. 1882 yılında itibaren kilisenin güneyine müştemilat bölümlerinden avlu, iki katlı öğrenci konaklama bölümleri, sarnıç, ruhban okulu ve servis bölüm inşa edilerek, kilisenin manastıra dönüşüm sağlamıştır. XX. yüzyılın ilk çeyreğinde bölgede yaşanan olumsuz etkiler sonucunda, 1918’den sonra yılında adada yaşayan insanlar, adayı terk etmişler. Bu tarihten sonra 2005 yılına kullanılmayan manastır yapıları, doğanın olumsuz etkisi altında kalarak, güney müştemilat bölümlerini düz dam örtü sistemi tamamen, beden ve iç duvarlarının da büyük bir bölümü yıkılarak tahrip olmuştur. Akdamar Kilisesi, Kültür Bakanlığı ve Van Valiliği tarafından 2005-2009 yılları arasında onarım ve koruma çalışmaları kapsamında temizlik, bilimsel kazı, restorasyon, konservasyon, çevre düzenleme ve peyzaj proje uygulama çalışmaları yapılarak tamamlanmıştır. Akdamar Adası’nın deniz ulaşımı, tarihi kilisesinin kuzey ve güney yaya ziyaretçi ilişkisini sağlamak, yapı bölümlerini gezmek ve rekreasyon alanlarını oluşturmak amacıyla, “Çevre Düzenlenme Projesi”, hazırlanarak uygulaması yapılmıştır. Akdamar Adası’nın genel coğrafik yapısı, doğal kaya üzerinde engebeli topoğrafik bir alandan oluşmaktadır. Çevre Düzenleme Projesi’nde yaya ulaşım, güney-kuzey bilet gişe ve turnikeleri, bekçi güvenlik odası, bay ve bayan wc’ler, kapalı oturma yerleri, kafeterya ve hediyelik eşya satış dükkânları yer almaktadır. Van Gölü Havzası’nın en önemli anıtsal eserlerinden biri olan Akdamar Kilisesi’nin onarım, kazı ve çevre düzenleme çalışmaları tamamlanarak il, bölge, ülke ve dünya kültürel mirasına önemli kazanımlar sağladığı bir gerçektir. Akdamar Kilisesi, sahip olduğu mimari özellikleri ile restorasyon sonrası günümüzde yıllık yaklaşık 225 bin yerli ve yabancı turistin (Van Müze Müdürü Erol Uslu’nun 2019 Kasım ayı verisi) tarafından gezilmektedir. UNESCO tarafından dünya tarih mirası içinde kabul edilen Akdamar Kilisesi, restorasyon ve konservasyon alanında uzman 50 kişilik bir ekip tarafından, Venedik Tüzüğü’nün ilke ve prensiplerine bağlı kalarak yapılmıştır.
Siirt Ulu Camii Yapısal Sorunları ve Çözümleri
(2018) Direk, Yaşar Subaşı; Ozturk, Sahabettin
Siirt şehir merkezinde yer alan Siirt Ulu Camii, Irak SelçuklularıSultanı Muğizuddin Mahmut tarafından ilk olarak 1129 yılında inşaedilmiştir. Yapı doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen formundaplanlanmıştır. Siirt Ulu Camii, kıble cihetinde sekizgen kasnağa oturanyan yana üç kubbeyle örtülmüş mekân ve kubbelerin doğu ve batıtaraflarında dikine beşik tonozlu iki bölüm ile bunun kuzeyindeenlemesine iki sahınlı ve ortadan dik bir sahınla kesilmiş kısımdanoluşmaktadır. Siirt Ulu Camii, inşa edildiği 1229 ile 1985 yıllar arasındaplansal açıdan değişikliğe uğramış, yapının özgün hali ile bugünküduruma arasında pek çok değişiklikler söz konusu olmuştur.Siirt Ulu Camii minaresinin gövdesi farklı süsleme kuşaklarınaayrılması ve yukarı doğru yükseldikçe, giderek daralması yönündenbakıldığında, Karahanlı, Büyük Selçuklu ve Atabekler dönemlerindeyapılmış olan minarelere benzemektedir. Aslında, minarelerin yukarıdoğru daralması ve çeşitli kuşaklarla bölünmesi Anadolu Selçukludönemi minarelerinde daha azdır. Siirt Ulu Camii minaresi yer alan sırlıtuğla ve süsleme sayısı oldukça fazla olup, Kuzey Irak’taki Atabekler veİran’daki Selçuklu dönemi minarelerinde bu işlemeler sayıca daha azdır.Siirt Ulu Camii minaresi; mimari ve süsleme özellikleriyle Anadolumimarisinde özel bir yere sahiptir. Yapının inşasında ana malzeme olarakyonu taş, moloz taş, tuğla, süsleme olarak çini, bağlayıcı malzeme olarakda horasan harcı kullanılmıştır. Siirt Ulu Camii, son asır içerisindeçevresinde oluşan ruhsatsız ve niteliksiz bir ve iki katlı betonarme yapılarile adeta çevrelenmiş ve dıştan tanınmaz bir hale gelmiştir.BitlisVakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından hazırlanan koruma projelerisonucunda, restorasyon çalışmalarının 2008-2013 yılları arasında tamamlanmıştır. Yapı çevresinde özel mülkiyet kamulaştırmaçalışmaların devam etmekte olup, güney ve batı çevre duvar onarımlarıise kısmen tamamlanmıştır.
Van Abbas Ağa Camii Kazı-koruma ve Uygulama Projesi Üzerine Bir Araştırma
(2019) Ozturk, Sahabettin
Eski Van Şehri’nin kuzeybatı bölümünde yer alan Abbas AğaCamii, günümüzde büyük bir bölümü yıkık durumdadır. Abbas AğaCamii’nin hangi tarihte ve kim tarafından inşa edildiği bilinmemektedir.Yapının inşa malzemesi, tekniği ve mimari formu dikkate alındığındaXIX. yüzyıl sonunda inşa edildiği düşünülmektedir.1915 yılına kadar kullanılan yapının, 1918’den sonra düz toprakörtü sistemi tamamen yıkılmış, diğer bölümleri ise doğanın vedefinecilerin olumsuz etkisine rağmen, kısmen de olsa ayakta kalmamücadelesini vermektedir. Yapının iç mekânı 9.10x18.75 m. ölçülerindeenine planlı olarak inşa edilmiştir. Yapıyı oluşturan beden duvarlarızemin seviyesinden yaklaşık 2.00 m. moloz taş örgülü diğer bölümleriise tamamıyla kerpiç malzeme kullanılarak inşa edilmiştir.2013 yılında yapılan bilimsel kazı çalışmaları ile yapının zeminkodu, mahfil katı, kemer ayaklarının üzerine oturduğu iki adet yonu taşkaide, mihrap nişi, minber kaidesi, oturma sekileri tespit edilmiştir.Cami dış çevresinde yapılan kazılar ile avlu elemanları, su kuyusu vesokak dokusu ortaya çıkmıştır. Kazılar sonucunda ortaya çıkan tümyeni verilerin Yüzüncü Yıl Üniversitesi Mühendislik ve MimarlıkFakültesi Mimarlık Bölümü Restorasyon Anabilim Dalı Başkanlığıtarafından koruma amaçlı rölöve, restitüsyon, restorasyon uygulamaprojeleri yeniden hazırlanmıştır. Vakıflar Bitlis Bölge Müdürlüğütarafından yapının onarım çalışmaları devam etmektedir.Abbas Ağa Camii, kerpiç malzeme, çamur sıva yardımıyla inşaedilen beden duvarlarının iç bölümlerine yerleştirilen aks-i seda küpleri,düz toprak dam sistem ve yapım teknikleri bakımından bölgedeki diğerdini mimari yapılardan oldukça farklı mimari özelliklere sahiptir.