Browsing by Author "Yelen, Resul"

Now showing 1 - 4 of 4

Architectural Monuments in Iran- Khoy
(2014) Yelen, Resul; Tüfekçioğlu, Abdülhamit
Bu çalışmamızda, İran'ın Batı Azerbaycan Eyaleti'nde yer alan Urmiye'den sonra ikinci büyük kenti olan Hoy'daki günümüze ulaşabilmiş eserler incelenmiştir. Hoy, tarih boyunca ve günümüzde siyasi ve sosyal anlamda önemini korumuştur. Şehir bir çok devletin egemenliği altında bulunmuştur. Urartu, Büyük Selçuklu, İlhanlı Safevi, Osmanlı, Zend, Kaçar ve Ruslar Hoy'da hakimiyet kuran devletlerdendir. İpek Yolu'nun üzerinde olması ve verimli tarım alanlarının bulunması bölgenin önemini ve cazibesini artıran etkenlerdendir. İran-Hoy'daki Mimari Eserler isimli bu tez çalışmasında Hoy civarında bulunan camiler, kiliseler, ticaret yapıları, sivil yapılar, savunma yapıları, su yapıları ve minareler incelenmiştir. İncelediğimiz bu eserler, plan ve mekan anlayışı, mimari elemanlar, yapı elemanları, malzeme-teknik ve süsleme başlıkları altında hem kendi içinde hem de yakın bölgelerle karşılaştırılıp değerlendirilmiştir. Hoy'daki camilerde tercih edilen plan tipi İran bölgesinde geçmiş zamandan beri kullanılan formlardandır. Ermeni Kiliselerinde ise Hıristiyan dini mimarisinde gördüğümüz planlar uygulansa da farklı denemelerini Hoy'daki kiliselerde görmekteyiz. İran genelinde çarşılar inşa edildiği günden bu yana eklemelerle günümüze kadar gelmiştir. İran'daki çarşılarda olduğu gibi Hoy'daki çarşıda da sadece ticari yaşam değil içtimai ve dini hayatında yaşandığı alanları da bünyesinde barındırmıştır. Sivil yapılarda gördüğümüz mimari özellikler İran'ın siyasi hayatının değişmesiyle birlikte sanat anlayışının da değiştiğinin bir göstergesidir. Özellikle süslemede alçı ve kalemişi süslemelerde natüralist biçimin ortaya çıktığı görülmektedir. Hoy'daki yapılarda figürlü süsleme yoğun olarak kullanılmıştır. Başta aslan olmak üzere, kuş, ceylan ve mitolojik yaratıklar kompozisyonda yerlerini almıştır. Tuğla bu coğrafyanın belleğinde yer edinen, vazgeçilmez inşa ve süsleme malzemesidir. Bu durum Hoy'daki yapılarda da kendini göstermektedir. Ayrıca yapılarda kesme taş ve kabayonu taşın da kullanıldığı tespit edilmiştir.
Selçuklu ve İlhanlı Dönemi Ahlat Yapılarında Taşçı İşaretleri
(2019) Yelen, Resul
Bitlis’in Ahlat ilçesi Türk-İslam medeniyetinin önemlişehirlerinden birisidir. Bölgenin doğusunda Van Gölü, kuzeyindeAdilcevaz ve güneyinde Tatvan yer almaktadır. Ahlat, tarihte Kubbetül İslam olarak anılmaktadır. Sırasıyla bölgeye Emeviler, Abbasiler,Mervaniler, Ahlatşahlar, Eyyubiler, Selçuklular, Moğollar, İlhanlılar,Akkoyunlular, Safeviler ve Osmanlı Devleti hâkim olmuştur. Budönemlerden günümüze çok sayıda mimari eser ulaşmıştır. BölgedeAhlat taşı olarak bilinen andezit tüf taşının yoğun olarak bulunması,eserlerin bu taş ile yapılmasını zorunlu kılmıştır. Kolay işlenebilen butaş, Ahlat’da, çok sayıda mimar, mezar taşı ustası ve taşçı ustasıyetiştirmesini de sağlamıştır. Ahlatlı mimarların kendi bölgelerinde veAnadolu’nun muhtelif yerlerinde eserler verdikleri bilinmektedir.Bölgedeki mezar taşı ve mimari taş ustasının çokluğu da dikkatçekmektedir. Fakat taşçı ustaları ve işaretleri bilimsel yayınlarayeterince yansımamıştır. Bölgedeki eserler incelendiğinde yapılardakitaşlar üzerinde çok sayıda taşçı işareti (imzası) dikkat çekmektedir.Ancak bu işaretler farklı biçimdedir ve yapıların her yerindekullanılmıştır. Taşçı imzaları, Ortaçağ eserlerinde ve sonrakidönemlerde de kullanılmıştır. Ahlat’ta görülen taşçı işaretlerininbenzerlerini Orta Asya, Anadolu ve Avrupa’da farklı dönemlerdebulabilmek mümkündür. Bu çalışmanın amacı, Van GölüHavzası’ndaki Ahlat’ın Ortaçağ dönemindeki taşçı ustaları veimzalarını belirlemek ve Türk Mimarisi’nin gelişiminde arka planda yeralan kişilerin etki alanlarını ortaya çıkarmaktır. Böylece Türk mimarlık tarihinin bölgedeki izleri taşçı imzaları üzerinden takipedilecektir.
Material and Technique in Seljuk Age Anatolian Architecture (eastern and Southeastern Anatolia)
(2019) Yelen, Resul; Baş, Gülsen
Dünyadaki en eski yerleşimlerin başında gelen Anadolu'da 11. yüzyıla kadar çok sayıda kültür ve medeniyet yaşamıştır. Bu tarihten itibaren Türklerin Anadolu coğrafyasına yerleşmeleri Selçuklu fetihleriyle olmuştur. Selçuklu çağındaki ilk Türk Beylikleri çok sayıda mimari eserler inşa ederek Türk ve İslam medeniyetin gelişimine katkı sağlamışlardır. Başta cami olmak üzere mescid, medrese, türbe, kervansaray, hamam ve zaviye gibi birçok yapı türü inşa edilmiştir. Türklerin Anadolu'daki ilk yerleşim yerlerinden olan Doğu ve Güneydoğu Anadolu'daki eserler inşa edilirken farklı türde malzemelerin kullanıldığı görülmektedir. Kalker, andezit, bazalt, kumtaşı ve mermer yapıların inşa sürecinde tercih edilen taş türleridir. Bu taş türlerinin yapılarda kullanılmasının başlıca sebebi ham maddeye yani taş ocaklarına yakınlıktır. Bu taşlar yapılarda kesme taş, kabayonu taş ve moloz taş biçiminde kullanılmıştır. Eserlerde hem yapım hem de süsleme malzemesi olarak uygulanan tuğla, taştan sonra ikinci sırada tercih edilen bir inşa materyalidir. Tuğlada en çok sırsız tuğla uygulaması görülürken sonra kesme tuğla ve sırlı tuğla gelmektedir. Yapılarda statik amaçlı kullanılan ahşap daha çok hatıl olarak cephe ve duvarlarda görülmektedir. Genellikle tuğla yapılarda karşımıza çıkan alçı, süsleme malzemesidir. Taş ve tuğla yapılarda farklı inşa teknikleri ile uygulanmışlardır. Özellikle tuğlanın esnek olan yapısal karakteri farklı biçimlerde inşa tekniğinin meydana gelmesine olanak sağlamıştır. Farklı yapı türlerinde ve strüktürel elemanlarda kullanılan inşa malzemesinde bölgenin veya dönemin genel uygulamaları tekrarlandığı veya sıradanlığı bozan düzenlemelerin olduğu görülmektedir. Bu tercihlerde farklı sebeplerin veya etkilerin olduğu anlaşılmaktadır. Özellikle dönemlerde kendi malzeme kullanım üslubuna sahip devletler olduğu gibi farklı denemeler tercih eden bânîler de bulunmaktadır. Türklerin hem Orta Asya'dan getirdikleri hem de Anadolu'da karşılaştıkları farklı ve çok sayıda taş, tuğla alçı ve çini süsleme teknikleri mevcuttur. Bunların yapılarda uygulanmasında, sahip olunan mimari hafıza, karşılaşılan kültür ve sosyo-ekonomik durumun etkili olduğu anlaşılmaktadır. Yapılarda uygulanan malzeme ve inşa tekniklerinde bânî (yaptıran), mimar ve usta (yapıcı) faktörlerinin de yön verdiği tespit edilmektedir. Özellikle bânînin siyasi olarak gücü ve mimarın kökeni malzeme kullanımında yönlendiricidir. Doğu ve Güneydoğu Anadolu'daki farklı toplumlara ait mimari geleneğin malzeme ve inşa tekniklerinde etkisi yadsınamaz bir gerçekliktir. Ayrıca Orta Asya, Kafkasya, Irak ve Suriye'deki inşa biçimlerinin Doğu ve Güneydoğu Anadolu'daki yapılarla benzeşim göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Selçuklu Çağı Mimarisi, İnşa Malzemesi, Yapım Teknikleri, Süsleme Biçimleri
Van Mollakâsım Köyü’nde Bulunan İslami Dönem Mezar Taşları
(2020) Yelen, Resul; Bekmez, Aysegül
Van Gölü Havzası, Türk dönemi mezar taşları açısından Anadolu’daki en zengin eserleri bünyesinde barındırmaktadır.Ahlat, Erciş ve Gevaş gibi merkezlerde yer alan mezar taşları Anadolu’nun diğer bölgelerindeki mezar taşlarındanfarklı özellikler sergilemektedir. Şahidelerin boyutları, sanduka çeşitlilikleri bilhassa mimari, bitkisel, geometriksüslemeler ve kandil gibi simgesel anlamı olan kompozisyonlar havzadaki mezar taşı envanterinde farklı türleriylesürekli kullanılmışlardır. Van Gölü’nün kuzey kıyısında bulunan Mollakâsım Köyü mezar taşları da bu merkezlerinüsluplarını yansıtan örnekler barındırmaktadır. Köydeki mezar taşlarında görülen kemer, mukarnas gibi mimariunsurlar, sembolik anlamları bulunan kandil motifleri, çiçek, kıvrım dal ve üzüm şeklindeki bitkisel bezemeler,yazı türleri ile biçimsel ve yapım teknikleri Van Gölü havzasındaki diğer mezar taşları ortak özellikler taşımaktadır.Mollakâsım Köyü’nde günümüze ulaşabilen iki hazire alanı mevcuttur. Bunlardan ilki köyün içerisinde Kara ŞeyhTürbesi’nin etrafında bulunan hazirede yer almaktadır. Hazirede 6 adet nitelikli tarihi mezar tespit edilmiştir. Alangünümüzde de mezarlık olarak kullanılmaya devam etmektedir. İkinci hazire alanı ise köyün kuzeydoğusundabir bahçe içerisinde yer almaktadır. Şeyh Ali Mezarlığı ismiyle anılan bu alanda 5 şahide 3 sanduka olmak üzeretoplam 8 adet mezar tespit edilip incelenmiştir. Hazire alanında mezar taşlarının bir kısmı muhtemelen toprak altındayer almaktadır. İncelenen mezar taşları ise geçen zamanın verdiği bir tahribata uğramıştır. Her iki hazire alanındaincelenen mezar taşları, bezeme ve biçimsel özellikleriyle Orta Çağ ve Osmanlı dönemi gibi geniş bir tarih aralığınatarihlendirilmektedir. Mollakâsım Köyü mezar taşları Van Gölü havzasında uzun yıllar boyunca devam eden geleneğindaha önce yayınlanmamış parçalarıdır. Bu mezar taşları bölgedeki mezar taşı üslubunun küçük köy hazirelerine kadartaşındığını ve halk tarafından yüzyıllar boyunca benimsenerek kullanıldığı göstermesi bakımından önemlidir.