Seyyid Ebulkâsım Nebâtî ve Sâkînâmesi

Abstract

Klasik Türk edebiyatında önemli bir yer tutan sâkînâmeler, ilk olarak İranedebiyatında ortaya çıkmıştır. Türk edebiyatında ilk örnekleri XIV. yüzyıldanitibaren verilmeye başlanan sâkînâmeler, XX. yüzyıla kadar aralıksız birşekilde kaleme alınmıştır. Çoğunlukla şairlerin divanlarında kaside, mesnevive terkib-i bend gibi nazım şekilleriyle yazılmalarına rağmen bazen de başlıbaşına müstakil birer kitap olarak yazıldıkları da olmuştur. Bezm, saki vemey üçgeninde cereyan eden olayları aktaran bu tür, içki ve içki meclisleriyleilgili birçok duygu, düşünce ve kavramı kimi zaman tasavvufi kimi zaman dadünyevi bir algıyla aktarır. Klasik edebiyatımızda sâkînâmeler ile ilgiliyapılan çalışmaların önemli bir çoğunluğu Osmanlı sahasında verilenörneklere dayalıdır. İran’da yazılmış sâkînâmeler üzerinde yapılançalışmalarda ise bahis konusu numuneler sadece Farsça yazılanlarlasınırlandırılmıştır. Seyyid Ebulkâsım Nebâtî, XIX. yüzyılda bugünkü GüneyAzerbaycan topraklarını da içeren İran’da yaşamıştır. Ancak Fars dilininmerkezi olan bir bölgede yaşamasına rağmen Sâkînâme’sini Türkçe yazmayıtercih etmiştir. Kaçarlar dönemi İran’ında yaşayan Nebâtî, içerisinde Farsçave Türkçe şiirlerin yer aldığı divan sahibi bir şairdir. Azerbaycan ve İran’ınmuhtelif kütüphanelerinde divan nüshaları bulunan şairin Sâkînâme’sidivanında mevcuttur. Bu çalışmamızda bir yandan şairin hayatıyla ilgili bilgiverilirken diğer yandan Bakü El Yazmaları Enstitüsü ve Tahran İslami ŞuraKütüphanesi’ndeki divanda yer alan Sâkînâme’nin karşılaştırmalı metniyapılmıştır.