I. Menderes Hükümetinin Programına Parti İçinden Tepkiler

Abstract

Türkiye Cumhuriyeti’nin 19. Hükümeti olarak, görev yapan I. Menderes Hükümeti, 22 Mayıs 1950-8 Mart 1951 tarihleri arasında, yaklaşık 10 ay görevde kalmıştır. Çoğulcu-demokratik ilkeler doğrultusunda yapılan seçimlerle iktidara gelen ilk siyasal parti olması ve yaklaşık 27 yıllık tek parti yönetiminden iktidarı devralması, I. Menderes Hükümetinin programını politik anlamda olduğu kadar akademik bağlamda da incelemeye değer kılmaktadır. Program karşısında muhalefet partilerinin sınırlı kabul edilebilecek eleştirilerinin yanında, asıl büyük muhalefet ideo-politik ve sosyo-ekonomik bakımdan oldukça heteredoks yapıya sahip demokrat parti içinden gelmiştir. Demokrat Parti milletvekilleri Meclis Grubu’nda ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde hükümet programını en ince ayrıntısına kadar eleştirmişlerdir. Bu çalışmayla Menderes Hükümeti’nin programı karşısında parti içi muhalefetin niteliği ve siyasal performansı gösterilmeye çalışılmaktadır. Çalışmada, nitel araştırmalarda sıklıkla kullanılan doküman analizi yönteminden faydalanıldı. Makalede ağırlıklı olarak konunun birincil kaynakları olan Demokrat Parti Meclis Grubu Müzakere Zabıtları (DPMGMZ) ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Tutanak Dergisi (TBMMTD)’nin yanında dönemin basını da kullanıldı. Konuyla doğrudan ilgili modern literatüre, oldukça yetersiz olduğu için sınırlı düzeyde başvuruldu. Kaynaklar incelenerek belli konu başlıklarında milletvekillerinin eleştirileri tasnif edildi, daha sonra bulgular tespit edildi. Son olarak elde edilen bulgular analiz edilerek yorumlandı ve çıkarımlara ulaşıldı.