Kentsel Yoksulluk ve Sosyal Risk Bağlamında Sosyal Yardım Olgusu Van Kenti Örneği

Abstract

Kentlerde yaşanan kontrolsüz büyüme ve nüfusun sayıca artması birçok sorunu da beraberinde getirmektedir. Bu durum, kent merkezlerindeki sınırlı kaynaklara ve kent hizmetlerine erişimi daha da zorlaştırmış ve nüfusun yoğun olduğu kentlerde yoksulluk, işsizlik, çarpık kentleşme ve barınma sorunları baş göstermiştir. Bu kavramlar içinde en belirleyici olan yoksulluk sadece ekonomik temelli olmayıp; sosyal psikolojik ve politik temellere de dayanan bir olgudur. Bu çalışmada öncelikle kavramsal olarak; kent, kentleşme, yoksulluk, kentsel yoksulluk, yardımlaşma, sosyal yardımlar, sosyal devlet gibi kavramlar irdelenerek sosyal yardımların kentsel yoksulluğu önlemedeki etkisi ele alınmaktadır. Sosyal yardım verileri mahalle bazlı tasnif edilerek yoksulluğu önleme durumları analiz edilmeye çalışılmıştır. Van kenti özelinde kentsel yoksulluk ve buna bağlı sosyal risklerin sosyal yardım politikaları bağlamında analiz edilmesini amaçlamaktadır. Araştırmanın temel konusu; kentsel yoksulluğun ekonomik, sosyal ve psikolojik boyutları ile sosyal yardımların bu sorunlar üzerindeki rolü ve etkinliğinin değerlendirilmesidir. Araştırmada karma yöntem kullanılmış olup, nicel ve nitel veri toplama teknikleri bir arada uygulanmıştır. Nicel veriler anket yöntemi ile 740 katılımcıdan toplanmış, nitel veriler ise 25 katılımcı ile gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış mülakatlarla elde edilmiştir. Araştırmanın bulguları, Van kentinde yaşayan bireylerin büyük bir bölümünün gelir yetersizliği, işsizlik, borçlanma ve barınma sorunları gibi ciddi ekonomik güçlüklerle karşı karşıya olduğunu ortaya koymaktadır. Sosyal risklerin başında eğitim, sağlık, altyapı ve barınma hizmetlerine erişimde yaşanan güçlükler bulunmaktadır. Katılımcılar, özellikle sağlık ve eğitim hizmetlerinin yetersizliğini, temel ihtiyaçların karşılanmasında yaşadıkları ekonomik sorunları ve sosyal dışlanma deneyimlerini dile getirmişlerdir. Sosyal yardımların ekonomik ve sosyal anlamda önemli katkılar sağladığı katılımcılar tarafından ifade edilmiş olsa da, yardımların miktar ve süreklilik açısından yetersiz kaldığı, durumların olduğu belirtilmiştir. Bu bağlamda, sosyal yardımların etkinliğinin artırılması ve sürekliliğinin sağlanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak, kentsel yoksulluğun çok boyutlu yapısı ve sosyal risklerin çeşitliliği dikkate alındığında, sosyal yardımların yanı sıra ekonomik kalkınma, istihdamın artırılması ve sosyal hizmetlerin güçlendirilmesi gibi bütüncül ve sürdürülebilir politikaların geliştirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.The uncontrolled growth in cities and the increase in population brings with it many problems. This situation has made access to limited resources and urban services in city centers more difficult, and poverty, unemployment, unplanned urbanization and housing problems have emerged in densely populated cities. Poverty, the most decisive of these concepts, is not only economically based; It is a phenomenon based on social psychological and political foundations. In this study, firstly conceptually; Concepts such as city, urbanization, poverty, urban poverty, cooperation, social aid, social state are examined and the effect of social aid in preventing urban poverty is discussed. Social assistance data were classified on a neighborhood basis and poverty prevention situations were tried to be analyzed. This study aims to analyze urban poverty and associated social risks in Van city within the context of social assistance policies. The core subject of the research is the evaluation of the economic, social, and psychological dimensions of urban poverty and the role and effectiveness of social assistance in addressing these issues. A mixed methodology combining quantitative and qualitative data collection techniques was used. Quantitative data was collected via surveys from 740 participants, while qualitative data was obtained through semi-structured interviews with 25 participants. Findings of the research indicate that a significant portion of individuals living in Van face severe economic challenges, including insufficient income, unemployment, indebtedness, and housing problems. The primary social risks identified were difficulties in accessing education, healthcare, infrastructure, and housing services. Participants particularly emphasized the inadequacies in healthcare and educational services, economic struggles in meeting basic needs, and experiences of social exclusion. Participants acknowledged the significant contributions of social assistance in economic and social terms; however, they emphasized that these assistances were inadequate in terms of amount and continuity and were ineffectively distributed. Thus, it is concluded that the effectiveness and continuity of social assistance need to be enhanced. In conclusion, given the multidimensional nature of urban poverty and the diversity of social risks, it is highlighted that comprehensive and sustainable policies including economic development, employment enhancement, and strengthening of social services, alongside social assistance, must be developed.