İbâziyye’nin Temel İnanç Esasları: El-usûlu’t-tis‘a (Dokuz İlke)

Abstract

Zamanının siyasî olayları neticesinde ortaya çıkan Hariciliğin bir kolu olanİbâziyye, tevhîd ve mürtekib-i kebîrenin isimlendirilmesi başta olmak üzere belli başlıitikâdî görüşlerle diğer Haricî fırkalardan farklılaşarak günümüze kadar varlığını devamettirmiş bir kelâm fırkasıdır. İbâzî kelâmcılar Müslümanlar arasında inanç esaslarıylailgili ihtilafa neden olduğunu düşündükleri problemleri genellikle dokuz başlık altındazikretmişlerdir ve bunları temel inanç esaslarından saymışlardır. Çalışmamızdaİbâziyye’nin temel inanç esasları arasında saydığı tevhîd, kader, adâlet, el-va’d ve’l-vaîd,el-menziletu beyne’l-menzileteyn, lâ menziletu beyne’l-menzileteyn, el-emr ve’n-nehy,el-velâyet ve’l-beraat, el-esmâ ve’l-ahkâm meseleleri konu edinilecektir. Bu çalışmadaamacımız İbâzîler tarafından dokuz temel inanç esası olarak da kabul edilen el-usûlu’ttis’a’yı bir arada sunmaktır. Çalışmamız ayrıca İbâziyye’nin bu ilkeleri ile Mu’tezile’ninel-usûlu’l-hamsesini karşılaştırıp benzerlik ve farklılıklarını tespit etmeyi ve bununneticesinde İbâziyye’nin özgünlüğünü ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu çalışmada,ilk teşekkül eden kelâm ekollerinden İbâziyye’nin temel inanç esaslarının diğer kelâmekollerin görüşleriyle mukayeseli bir şekilde ele alınması, İbâziyye’nin daha yakından tanınmasına ve yeni değerlendirmelerin yapılmasına imkân sunacağını umuyoruz.Çalışmada İbâziyye’nin insanın bireysel ve toplumsal sorumlulukları meselesini sorunedindiği, tevhîd, adâlet ve insan fiilleriyle bağlantılı olarak Allah-insan ve insan-insanilişkisi konularında özgün görüşlere sahip olduğu sonucuna ulaştık.