Nisâ Sûresi 3. Âyetinin Dörtten Fazla Evliliğe Delâletimeselesi Üzerine Bir İnceleme

Abstract

Kur’ân-ı Kerim’in anlaşılmasında Arapçanın öncelikli bir yerinin olduğu muhakkaktır. Bu nedenle hem tefsir hem de tefsir usulü eserlerinde Kur’ân’ı yanlış veya eksik anlamamak için lügat, sarf, nahiv ve dile dair benzer ilimlerin bilinmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu hususla bağlantılı olarak âyetlerin, dilde var olan zayıf, kural dışı veya garîb anlamlara değil, âyetlerin sözdizimine uygun olan ve dilde yaygın olarak kullanılan güçlü anlamlara hamledilip buna göre tefsir edilmesi gerektiği beyan edilmiştir. Çalışmamızın konusunu teşkil eden Nisâ sûresi 3. âyeti ile ilgili farklı açıklamalarda bulunulmuştur. Âlimlerin kâhir ekseriyetine göre, söz konusu âyet, evliliği dört ile sınırlandırmaktadır. Buna karşın bazı âlimler ise, âyette zikredilen ع ﺎ ﺑ ر و ث ﻠ ﺛ و ﻰ ﻧ ﺛ ﻣ “mesnâ ve sülâse ve rübâ‘a” lafızlarının, dörtten fazla evliliğe delâlet ettiğini ileri sürmektedirler. Erken dönem tefsir kaynaklarında, herhangi bir şahıs, mezhep ya da gruba nispet edilmeden eleştirilmiş olan bu görüş, hicrî beşinci yüzyıldan sonra yazılmış kaynakların bazılarında Râfizîlerden bir grup ile Zâhiriyye mezhebinin kurucusu olan Dâvûd ezZâhirî’ye veya Zâhirîlere, diğer bazılarında ise Hâricîlere, Zeydiyye mezhebine, Ebû Muhammed Kasım b. İbrahim’e, nispeten geç dönem bazı kaynaklarda ise İmam Nehaî ile İbn Ebî Leylâ’ya nispet edilmiştir. Bu çalışmada, Nisâ sûresi 3. âyetinin dörtten fazla evliliğe delâletini savunanların kim veya kimler olduğu tespit edilmeye çalışılacak, daha sonra bu yaklaşımın Arap diline uygun olup-olmadığı hususu incelenecektir.