Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde Bürokrasi-Siyaset İlişkisi: Tarihsel Çerçevede Bir Analiz

Abstract

Günümüz toplumlarının temel sorunlarından birisi, bürokrasi ile siyasal iktidar arasındaki güç mücadelesi ve bu iki güç odağının birbirini denetim altında tutma sürecinde ortaya çıkan çatışmalardır. Demokratik toplumlarda kamu yönetiminde etkinliğin, kamu politikalarının başarılı bir şeklide uygulanmasının ve sosyal refahın istikrarlı biçimde sağlanması için bu iki kurumun uyumlu çalışması büyük önem arz ederken, uygulamada bu iki kanat arasında olması gereken uyuma zıt bir görüntü ortaya çıkmaktadır. Türkiye’de de tarihsel olarak bürokrasi (özellikle askeri ve yargı bürokrasisi) siyaset üzerinde vesayet kurarken, zamanla siyasetin bürokrasiyi kontrol altına alma çabaları öne çıkmıştır. 2017 referandumuyla yürürlüğe giren Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi, bu ilişkiyi yeniden şekillendirmiştir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'deki bürokrasi-siyaset ilişkisini tarihsel bir perspektif içinde analiz etmek ve 2017 referandumu ile yürürlüğe giren Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin bu ilişki üzerindeki etkilerini değerlendirmektir. Araştırmada yöntem olarak, konuya ilişkin literatür taraması ve tarihsel karşılaştırmalı analiz kullanılmıştır. Osmanlı’dan günümüze uzanan süreçte bürokrasi-siyaset etkileşimi, Weber, Wilson, Goodnow ve Waldo gibi kuramcıların yaklaşımları ışığında incelenmiştir. Çalışmanın sonuçlarına göre; Türkiye'de bürokrasi ile siyaset arasındaki ilişki, tarihsel olarak bir vesayet mücadelesi şeklinde gelişmiştir. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ise bu ilişkiyi merkeziyetçi ve siyaset odaklı bir modele evirmiştir. Yürütmenin tek elde toplanması ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleri aracılığıyla bürokrasinin doğrudan siyasi otoriteye bağlanması, liyakat ve tarafsızlık ilkelerini zedeleyen bir yapı oluşturmuştur. Ayrıca, denge-denetim mekanizmalarının zayıflaması ve yargı bağımsızlığına yönelik endişeler, sistemin demokratik hesap verebilirlik açısından tartışmalı bir görünüm kazanmasına yol açmıştır. Çalışma, yeni sistemin yürütmede verimlilik ve istikrar sağlama potansiyeline karşın, bürokrasinin özerkliği ve demokratik denetim konularında ciddi kaygılar barındırdığı sonucuna varmaktadır.