Arap Dilinde Mananın Morfolojik Etkisi Üzerine

Abstract

Arap dil kurallarının tespit edilmesinde mana faktörü çok önemli bir etkiye sahiptir.Zira dilin sentaktik (nahvî) kurallarının neredeyse tümünde bu faktörün etkisini görmekmümkündür. Mana faktörü, zâhiren tespit edilegelmiş dil kurallarının dışına çıkıldığınıgösteren durumlarda özellikle dikkate alınmıştır. Başka bir ifadeyle dilci ve gramercilerinçoğu, bazı ayet, şiir ve edebi ibârelerde zahiren rastlanılan gramer problemleriniçoğunlukla bu faktör doğrultusunda çözmeye çalışmışlardır. Bazı kelimelerin yapı değişikliğineuğramasında özellikle masdar ve kırık çoğul vezninin tespit edilmesinde ya daaslı itibariyle ortak bir manada birleşen birçok kelimenin sadece belirli bir vezin kipindekullanılmasında da mana faktöründen yararlanılmıştır. Aynı şekilde bazı lâzım (geçişsiz)fiillerin belli bir vezinde kullanılması, bu fiillerin anlamca birbirlerine benzemeleriüzerinden gerekçelendirilmeye çalışılmıştır ki tüm bu yaklaşımlar mananın morfolojiketkisini göstermektedir. Bu bağlamda makale, bir yandan Arap dil kuralarının tespitindesesletimden/telaffuzdan ziyade mana faktörünün göz önünde bulundurulduğuna somutörnekler doğrultusunda değinmekte, diğer yandan belirli birtakım kelimelerin yapı değişikliğinemana-vezin ilişkisi çerçevesinde dikkat çekmektedir.