Ergenlerde Sosyotelizm (Phubbing) ile Sosyal Medya Bağımlılığı Arasındaki İlişkide Öfke ve Yalnızlığın Aracı Rolü

Abstract

Kişiler arası etkileşim sırasında bireylerden birinin dikkatini telefonuna yöneltmesi olarak tanımlanan sosyotelizm ergenlerde ortaya çıkan sorunlardan biridir. Araştırmada ergenler arasında sosyotelizm ve sosyal medya bağımlılığı riskini ortaya çıkarmak ve öfke ile yalnızlığın aracı rolü incelenmiştir. Ayrıca bu değişkenler ile cinsiyet, akıllı telefon, bilgisayar sahipliği, sosyal medyada günlük geçirilen süre ve en çok kullanılan sosyal medya uygulamasına göre farklılaşıp farklılaşmadığı da araştırılmıştır. Çalışma grubunu 2024-2025 eğitim-öğretim yılı içerisinde Van ili merkez ilçelerindeki liselerde öğrenim gören 368'i kadın 242'si erkek toplam 610 ergen oluşturmuştur. Kurum izni, etik kurul izni ve katılımcı onamı alınarak Bilgi Formu, Ergenler için Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği (ESMBÖ), Durumluk Öfke Ölçeği (DÖÖ), UCLA Yalnızlık Ölçeği Kısa Formu (Ergenler için) ve Genel Phubbing'e Maruz Kalma Ölçeği Kısa Formu uygulanmıştır. Ölçekler internet ortamında ve yüz yüze etik kurul izniyle uygulanmış ve elde edilen veriler IBM SPSS 26 programı ile Hayes iş birliği içerisinde geliştirilen Process Macro uygulaması aracılığıyla analiz edilmiştir. Aracı etkisini test etmek için bootstrapping yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın bulgularına göre sosyotelizm ile sosyal medya bağımlılığı arasında Pearson Momentler Çarpımı Korelasyonu sonucunda orta düzeyde ve pozitif yönlü anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Elde edilen bulgular sonucunda sosyotelizm ile sosyal medya bağımlılığı arasında pozitif ve orta düzeyde bir ilişki bulunmuştur. Hayes Macro sonucuna göre ise sosyotelizm ile sosyal medya bağımlılığı arasında ilişkiyi öfke ve yalnızlığın kısmi aracı olarak etkilediği ortaya konmuştur. Elde edilen bulgular ışığında alanyazın eşliğinde tartışma, sonuç ve öneriler sunulmuştur.

Sociotelism, which is defined as directing the attention of one of the individuals to his/her mobile phone during interpersonal interaction, is one of the problems emerging in adolescents. In the study, the risk of sociotelism and social media addiction among adolescents and the mediating role of anger and loneliness were examined. In addition, it was also investigated whether these variables differed according to gender, smartphone, computer ownership, daily time spent on social media and the most used social media application. The study group consisted of 610 adolescents, 368 female and 242 male, studying in high schools in the central districts of Van province during the 2024-2025 academic year. Information Form, Social Media Addiction Scale for Adolescents (SAMAS), State Anger Scale (SAS), UCLA Loneliness Scale Short Form (for Adolescents) and General Phubbing Exposure Scale Short Form were applied after obtaining institutional permission, ethics committee permission and participant consent. The scales were administered online and face-to-face with the permission of the ethics committee and the data obtained were analysed using IBM SPSS 26 software and Process Macro application developed in cooperation with Hayes. Bootstrapping method was used to test the mediator effect. According to the findings of the study, a moderate and positive significant relationship was found between sociotelism and social media addiction as a result of Pearson Product Moment Correlation. As a result of the findings, a positive and moderate relationship was found between sociotelism and social media addiction. According to the Hayes Macro result, it was revealed that anger and loneliness affect the relationship between sociotelism and social media addiction as partial mediators. In the light of the findings obtained, discussion, conclusions and suggestions are presented in the light of the literature.