Browsing by Author "Paso, Mehmet"

Now showing 1 - 1 of 1

Kurmanci ve Sorani Lehçelerinin Cümlenin Öğelerinin Uyumları Çerçevesinde Karşılaştırılması
(2024) Paso, Mehmet; Sönmez, Nesim
Bir cümlenin anlamlı olabilmesi için o cümlenin öğelerinin bazı kurallara göre uyum içinde olması gerekmektedir. Bahsettiğimiz bu uyum olgusu her dilde farklı bir şekilde kendini gösterebilir. Bazı diller vardır ki uyumları akuzatiftir, uyumları özne ile yüklem arasındadır; bazı diller vardır ki uyumları ergatifdir, uyumları nesne ile yüklem arasındadır. Kuşkusuz bazı dillerin uyumları bir birlerine benzer, bazılarınki de benzemez. Uyum farklılıkları bir dilin içindeki farklı lehçelerde de görülebilir. Kürtçe'nin Kurmanci ve Sorani lehçelerinin uyum benzerliklerini ve farklılarını belirlemek bu iki lehçenin ortak yönlerini ve farklı yönlerini belirleme açısından gereklidir. Bu çalışmada Kürtçe'nin Sorani ve Kurmanci lehçelerini özne, nesne ve yüklemin uyumu çerçevesinde karşılaştırılıp benzeşen yönleri ve ayrışan yönleri tespit edildi. Bu çalışma bu iki lehçe hakkında bugüne kadar yazılmış gramer kitapları, tezler ve makaleler baz alınarak yapıldı. Bu çalışma üç bölümden oluşmuştur. Birinci bölümde dil, dilbilim ve uyumdan bahsedildi, ikinci bölümde Kurmanci ve Sorani lehçelerinde zamir ve kişi eklerinden bahsedildi ve üçüncü bölümde Kurmanci ve Sorani lehçerinin uyum çeşitlerinden bahsedildi. Şimdiki zamanda ve gelecek zamanda Sorani ve Kurmanci lehçelerinin uyumları bir birine benziyor ve uyumları özne ile yüklem arasındadır. Geçmiş zamanlarda ise bazı yönleriyle benzeşiyorlar, bazı yönleriyle de ayrışıyorlar. Geçmiş zamanlarda eğer yüklem olan fiil geçişsiz ise, uyumları bir birlerine benzemekte ama geçmiş zamanlarda yüklem olan fiil geçişli ise farklı uyum türleri ortaya çıkıyor. Biz analizimizi zamanlara göre (şimdiki zaman, gelecek zaman ve geçmiş zamanlar) ve yüklem olan fiilin geçişli veya geçişsiz olma durumuna göre yaptık. Çünkü her iki lehçede de zamanlara ve fiilin geçişli ve geçişsiz olma durumuna göre uyum çeşitleri değişmektedir. Araştırmamızda ayrıca her iki lehçenin uyumlarının istisna durumlarından da bahsettik.