2004 ve 2022 Özel Eğitim Meslek Okulu Sosyal Hayat Dersi Öğretim Programlarının Karşılaştırılması

Abstract

Bu araştırma, Türkiye'de özel eğitim alanında uygulanan Sosyal Hayat Dersi öğretim programlarını karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada 2004 yılında yürürlüğe giren program ile 2022 yılında güncellenen ve özel eğitim meslek okullarında uygulanmakta olan güncel program, hafif düzeyde zihinsel yetersizliği ve hafif düzeyde otizm spektrum bozukluğu bulunan öğrencilerin eğitim süreçlerine katkıları ve sosyal hayata entegrasyonları açısından değerlendirilmiştir. Araştırma, nitel araştırma yöntemiyle durum çalışması deseninde yürütülmüş; veriler doküman incelemesi ve yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemiyle belirlenen 28 öğretmenle yapılan görüşmeler, içerik analizi tekniğiyle çözümlenmiş, kodlama aşamasında MAXQDA.24 programı kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre öğretmenler, 2022 Özel Eğitim Meslek Okulu Sosyal Hayat Dersi Programı'nın bağımsız yaşam, toplumsal uyum, mahremiyet ve teknoloji kullanımı gibi güncel içerikler sunduğunu ve öğrencilere sosyal yaşama katılım açısından katkı sağladığını belirtmiştir. Bununla birlikte kazanımların fazla ve soyut olması, materyal desteği ve ders kitabı eksikliği, sınıf dışı uygulamaların uygulanabilirliğinde yaşanan güçlükler ve ders saatinin yetersizliği önemli sınırlılıklar olarak ortaya çıkmıştır. 2004 Sosyal Hayat Dersi Öğretim Programı ise; içerik açısından sınırlı ve güncel ihtiyaçlara cevap verememekle birlikte, sade ve uygulanabilir yapısıyla öğretmenler tarafından daha işlevsel bulunmuştur. Sonuç olarak; 2022 Sosyal Hayat Dersi Programı vizyoner ve çağdaş bir yapıya sahip olsa da, uygulama aşamasında materyal eksikliği, kazanımların soyutluğu ve yasal–lojistik engeller nedeniyle işlevselliğini kaybetmektedir. Araştırma, özel eğitim Programlarının geliştirilmesinde öğretmen görüşlerinin dikkate alınması gerektiğini vurgulamakta ve gelecekte yapılacak düzenlemelere yönelik kapsamlı bir yol haritası sunmaktadır.This study aims to comparatively examine the teaching programs of the Social Life Lesson implemented in special education in Türkiye. Specifically, it evaluates the program enacted in 2004 and the updated program of 2022 currently implemented in Special Education Vocational Schools, in terms of their contributions to the educational processes and social inclusion of students with mild intellectual disability and mild autism spectrum disorder. The research adopted a qualitative case study design; data were collected through document analysis and semi-structured interviews. Using maximum variation sampling, interviews were conducted with 28 teachers, analyzed via content analysis, and coded with MAXQDA 24. Findings indicate that the 2022 Social Life Lesson Program offers contemporary content—such as independent living, social adaptation, privacy, and technology use—and supports students' participation in social life. However, the large number and abstract nature of learning outcomes, the lack of material support and textbooks, challenges in implementing out-of-class/practical activities, and insufficient lesson hours emerged as significant limitations. In contrast, while the 2004 Social Life Lesson Teaching Program is limited in scope and less responsive to current needs, its concise and practicable structure was perceived by teachers as more functional. In conclusion, although the 2022 Social Life Lesson Program is visionary and contemporary, it loses functionality at the implementation stage due to material shortages, the abstractness of outcomes, and legal–logistical barriers. The study underscores the need to incorporate teacher perspectives in program development and offers a comprehensive roadmap for future revisions.