İstiâre Penceresinden Nedim’in Gazelleri

Abstract

Edebî sanatlar sınırlı sayıdaki kelimelerle adı konulmamış duygu ve düşünceleri ifade etmeye imkân tanıdığı gibi anlatımı da güçlendirir. İmaj olarak adlandırılan haricî âlemdeki nesne ve mefhumların insan zihninde uyandırdığı tasavvur ve intiba-lar mecaz, teşbih ve istiârelerle söze dökülebilir. Mecaz ve teş-bihin kendisinde birleştiği istiâreye en büyük ilgiyi klasik Türk şairleri duymuştur. Şairler birbirlerinden farklı varlıkların çar-pıcı özelliklerini sevgilide bir araya getirerek kusursuz, saf bir güzelliği istiârelerle elde etmeye çalışmış, yine istiârelerle yep-yeni mazmunların arayışı içine girmişlerdir. Rahat, zarif, akıcı bir üslupla şiirlerini yazan büyük divan şairi Nedim birçok ba-kımdan klasik Türk şiiri geleneğini sürdürmekle birlikte kendi-ne özgü edası, orijinal hayal ve benzetmeleriyle klasik Türk şii-rine yeni bir renk katmıştır. Çalışmada Nedim’in gazellerine is-tiâre perspektifinden yaklaşılmıştır. İstiârenin özellikleri ve çe-şitleri Nedim’in beyitleri üzerinden açıklanmış, ilgili istiâre özelliği ile ilgili beyit numaraları verilmiştir. Gazellerdeki is-tiâreler tespit edilerek konularına göre tasnif edilmiştir. Çalış-mayla Nedim’in sanat gücünün ürünü olan gazellerinde istiâre-lerden ne ölçüde ve ne şekilde yararlandığının tespiti amaçlan-mıştır.