Romanı Edebiyat Dışı Yargılamak: Üç Beş Kişi’nin Ferit Sakarya’sı Üzerine Polemikler

Abstract

Adalet Ağaoğlu’nun beşinci romanı Üç Beş Kişi (1984) taşratemasını sanayici bir iş adamı olan Ferit Sakarya’nın Eskişehir,Ankara ve İstanbul üçgenine yerleştirilen öyküsü üzerinden ele alır.Her biri sembolik anlamla yüklü bu üç kent arasındaki gerilim, kişilerarası örülen sosyo-politik ve sosyo-kültürel öyküler üzerindenbağlanır. Yazarın arayış serüveninden önemli bir dönüm noktası olanbu eserin farklı okumalara olanak sağlayan zengin anlam tabakaları ileörülü dünyası, bu makalenin ilgisinin dışında yer alır. Basımındanhemen sonra, eserdeki alışıldık iş adamı profilinin çok üstündezihinsel yetilerle donatılmış Ferit Sakarya karakteri üzerindenedebiyat dışı polemikler yapıldı. Ferit Sakarya, Türk romanındakialışıldık iş adamı ya da paraya hükmeden gaddar, çıkarcı, kültürsüz vecahil adam şablonlarının dışında, kamu yararını kişisel çıkarlarınınönüne koyma mücadelesi veren, bohem, şair ruhlu, çevreye duyarlı veüst düzey bir okur olarak, romandaki hemen hemen tüm kişilerinbakışından çizilmiştir. Ağaoğlu’na ve kurgu karakterine karşı‘gerçeklik ihlali’ gerekçesiyle ses yükseltenlerin itirazları, böyle bir işadamının olamayacağı tezi üzerine kuruluydu. Ağaoğlu’nun gazeteköşelerinde gördüğü, yeni ekonomi terimleriyle konuşan yurtdışıeğitimli iş adamını yerinde ve zamanında ‘keşfet’miş olma düşüncesi,romanı toplumsal ve politik kodlara ayarlı okumayı ‘gerçeklik’ olarakgören eleştirmen bakışıyla karşı karşıya gelir. Tanzimat’tan berişekillenmiş ve tarihsel olarak teoriye gecikmiş eleştiri anlayışınınedebi esere edebiyat dışından bakışında, öğretiler dünyasının değerlerölçeği öne çıkar. 1980’lerin ortasında yaşanan bu tartışma, okuruntarihsel olarak belirlenmiş zihin dünyası ile bir ‘yenilik’ peşindekiyazar zihninin çatışmasını örneklendirir. Bu makale, yazarın anılan romanını bu karaktere odaklı olarak çözümlemeyi ve bu konuda çıkantartışmaları değerlendirmeyi amaçlamaktadır.