Kur'an-ı Kerim'de İkna Yöntemi: Retorik Bir Çalışma

Abstract

İkna yöntemi, arkasında birçok belagat sırrı ve zengin anlamlar yatan yöntemlerden biridir. Bu yöntem Kur'an-ı Kerim'in bütün dinlere mensup insanlara ve muhataplarına yaptığı çağrıda kullandığı önemli yöntemlerden biridir ve birçok yerde, özellikle de anlaşmazlık, inançsızlık ve inkârın oldu-ğu yerlerde karşımıza çıkar. Hakkı bilip kabul etmek, batıldan ve ondan nef-ret edip kaçınmak için insanların zihinlerini uyandırmayı, kalplerini yumu-şatmayı, duygularını harekete geçirmeyi ve ruhlarına hitap etmeyi amaçlar. İknanın nefisler üzerinde etkili olabilmesi için, hitap edilenlerin ruhları üze-rinde etki yaratacak ve duygularını harekete geçirecek araçları içermesi ge-rekir ki Kur'an-ı Kerim'de görülen de budur. Nitekim Kur'an-ı Kerim, tahir yerine takdim, tarif yerine tenkir, zikredilmesi gereken bir şeyi hazf, zahir yerine zamir, çoğul yerine tekil, tekil yerine çoğul gibi muhatapları etkileye-cek yöntemlerle doludur. Aynı şekilde muhatapların daha net anlayablmele-rini sağlamak adına Kur’ân’da mukayeseler ve aklî şeyleri hisi gibi anlatıl-ması şeklinde yöntemler de görmekteyiz. Bu bağlamda Kur'an'ın hem ina-nan hem de inanmayan insanlara hitap ettiği birçok ikna edici yöntemi var-dır diyebiliriz. Bu nedenle, çalışma, Kur'an-ı Kerim'deki ikna belagatinin ortaya konmasını amaçlamaktadır. Çalışmada, makamın gerektirdiği duru-ma göre farklı ifade edilebilecek üç ayet ele alınmıştır. İlki Hristiyanların Hz. İsa'nın ilahlığı iddiasını inkâr eden bağlama, ikincisi hak ve hukuka riayeti teşvik eden bağlama, üçüncüsü ise iman ve hidayete çağıran âyetlerin bu-lunduğu bağlama dairdir. Söz konusu bağlamların çeşitliliğiyle birlikte her bir ayetteki ikna yöntemlerinin de farklılık arz ettiği tespitinde bulunulmuş-tur ki ilgili çalışma bu hususa açıklık getirmek için ele alınmıştır.