Hizan Folk Architecture

Abstract

Hizan halk mimarisi, halkın yaşayış ve kültürünü öne çıkaran kendine ait halk kültürüne sahiptir. Bu mimarinin taş malzemeyle yapılan evleri; iklimin ve coğrafi koşulların belirleyiciliğinde ve tipolojisinde olduğu kadar halkın kültürünü yansıtmasıyla da dikkat çekmektedir. Son yıllarda basına ve sosyal medyaya da yansıyan Hizan taş evleri ilgi odağı haline gelmiştir. Bu çalışmada halk mimarisi bağlamında, Bitlis'in Hizan ilçesinin mimarisinde halkın kültürü, gelenekleri, görenekleri, yaşam tarzı ve aile içi ilişkileri ile sosyal, ekonomik özellikleri incelenecektir. Bunun ile geçmişte sıkça kullanılan ve halen de kullanılan Hizan mimari tarzın; halkın yaşam tarzı, geleneği, göreneği, geçimi, inancı ve ilişkileri üzerindeki etkisi verilmek istenmiştir. Alan yazın taraması ve saha çalışması bu incelemenin temel bilgi edinme çerçevesini oluşturacaktır. Analizle ve estetik modellemeyle bu anlamda değişmeye yüz tutan üç köy ve Hizan ilçe merkezi değerlendirmeye alınmıştır. İlçe merkezindeki ve bu köylerdeki yapılar seçilirken mimarisinin belirleyici olmasına ve farklı özellikteki yapıların ele alınmasına dikkat edilmiştir. Çalışmada sadece ev esas alınmayıp cami, çeşme, su bendi, ark, tandır, değirmen, ayla gibi mimariler de incelenmiştir. Çalışmaya yararı bulunacağı düşüncesiyle bazı yapıların ve yapı bölümlerinin fotoğrafları eklenmiştir. Hizan'ın mimarisinin büyük oranda halkın yaşam tarzını, geçmişini, kültürünü yansıttığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu çalışma, halk mimarisinde halk kültürünü, sosyal ve ekonomik özelliklerini göstermesi ile halkbilim çalışmalarına katkı sunacaktır.

Hizan folk architecture has a unique folk culture that stands out folk's way of life and its culture with its folk architecture features. Houses of this architecture made of stone materials; it attracts attention with its reflection of the culture of the people as much as its determination and typology of climate and geographical conditions. Hizan stone houses, which were also reflected in the press and social media recently, have been the center of attention. In this study, in the context of folk architecture, the culture, traditions, customs, lifestyle, family relations and social and economic characteristics of the people in the architecture of Hizan district of Bitlis will be analyzed. With this, the Hizan architectural style, which was frequently used in the past and still used; literature review and fieldwork will form the basic information acquisition framework of this review. Three villages and Hizan centre which are about to change were evaluated in this sense by analysis and aesthetic modeling. In this study, while choosing these structure of villages, not only the house was taken as the basis, but also architectures such as mosque, fountain, water dam, creek, tandoor, mill, and halo were examined. Photographs of some buildings and parts of the building were added with the thought that they would be useful for the study. It has been concluded that the architecture of Hizan mostly reflects the life style, past and culture of the people. This study can be a source for folklore studies by showing the folk culture, social and economic characteristics in folk architecture.