Cevat Dursunoğlu’nun Azınlık ve Millet Tanımlamalarıyla İlgili Raporu

Abstract

İmparatorluk geleneği sonrası Cumhuriyet ile birlikte yeni rejim, kendi argümanları doğrultusunda bir hareket alanı belirledi. Bu yeni anlayış, imparatorluk teamüllerinin dışında ulus normlarını içine alan milli model oluşturma iddiasıydı. Yeni sistem merkeziyetçi bir karakterle arzu ettiği ulus-kimliğini tesis etmek için farklı bölgelerde uzman kişilere çalışmalar yaptırdı. Hazırlanan raporlar yeni kimliğin şekillenmesine önemli dinamizm kattı. Bu bağlamda Kars Milletvekili Cevat Dursunoğlu’nun II. Dünya Savaşı döneminde hazırladığı rapor hem dönem hem de içerik açısından diğer çalışmalardan farklı tablo sundu. Hazırlanan raporların çoğunluğu erken Cumhuriyet dönemini kapsaması ve sadece bir bölgeyi veya etnik/farklı kültürel unsurları içinde barındırırken Dursunoğlu’nun hazırladığı rapor, farklı olarak hem azınlıklara, etnik-dini kimliklere ve farklı kültürlere önemli ölçüde yer vermekteydi. Rapor, Pomaklardan Yahudilere, Rumlardan Ermenilere Irkçılardan Kürtlere geniş yelpazede, farklı/çeşitli unsurları ihtiva etmekteydi. Rapor erken Cumhuriyet döneminde ortaya konulan diğer çalışmalarla bazı noktalarda paralellik gösterse de Ermenilerle ilgili yaklaşımları kendi içinde bir özgünlüğü barındırmaktaydı. Yahudilerle ilgili gerektiği durumlarda ülke dışına çıkarılmaları/daimi sürgün seçeneği radikal, fakat gerçekçi olmayan yanılsamanın ürünüydü.