Grafik Tasarımında “oryantalizm”

Abstract

Oryantalizm, 18. yüzyılın sonları ve 19. yüzyılda Batı-Doğuilişkilerinin, Batı dünyası açısından biçimlenmesinde belirleyici düşüncebiçimidir. Geçmişi çok eskilere dayanan oryantalizm, 19. yüzyılda birbilim dalı haline gelmiştir. Fransızca “Orientalisme” sözcüğündentüretilmiş olan Oryantalizm, başlangıçta doğu insanının, din, dil ve tarihaçısından incelenmesi anlamında kullanılmışsa da, yüzyılın ortalarınadoğru Doğu dünyasını konu alan çeşitli sanat biçimleri olarak karşımızaçıkmaktadır. Bu alanda grafik tasarımın birçok ürününde oryantalistetkilere rastlamak mümkündür. Reklam ürünlerinin tasarımındakullanılan bu örneklerde “Doğu” kavramı içerisinde çoğunluğu Osmanlıİmparatorluğu (Türk- İslam) olmak üzere Asya kültürünün de izlerinibulmak mümkündür. Reklam ürünü olarak 20. yüzyılın başlarındanitibaren kullanılan bu örnekler günümüze kadar devamlılığınıkorumuştur.Örneklerinçoğunluğunusigaraürüntasarımıoluşturmaktadır. Bunun yanında dergi kapaklarında, billboardlarda veafişlerde Doğu imgelerine rastlamak mümkündür. Bu imgelerde Osmanlıkültürü içerisinde yer alan saray hayatı ve özellikle de harem kültürü,gündelik hayat ve Binbirgece Masalları gibi çeşitli konulardanesinlenilmiştir. Asya kültüründe de vurgu kadın kimliğindeyoğunlaşmıştır. Örneklerden bazıları kültürel yaşam biçimini doğrudanyansıtırken bazıları sembolik anlamlar içermektedir. Bu çalışma, grafiktasarımında ortaya çıkan oryantalist etkiler üzerinedir. Konuyla ilgilidaha önce yapılmış kapsamlı bir akademik incelemeye rastlanmamıştır.Çalışmamızda, grafik tasarımı uygulamalarında Doğu kültürününyansıtılış biçimi ele alınmıştır. Oryantalist etkilerin görüldüğüreklamlardaki temsili imgelerin çözümlenmesi yapılıp bu örneklerdeOryantalizmin ne derece etkin olduğu eleştirel bir yaklaşımlairdelenmiştir.