Architectural Monuments in Iran- Khoy

Abstract

Bu çalışmamızda, İran'ın Batı Azerbaycan Eyaleti'nde yer alan Urmiye'den sonra ikinci büyük kenti olan Hoy'daki günümüze ulaşabilmiş eserler incelenmiştir. Hoy, tarih boyunca ve günümüzde siyasi ve sosyal anlamda önemini korumuştur. Şehir bir çok devletin egemenliği altında bulunmuştur. Urartu, Büyük Selçuklu, İlhanlı Safevi, Osmanlı, Zend, Kaçar ve Ruslar Hoy'da hakimiyet kuran devletlerdendir. İpek Yolu'nun üzerinde olması ve verimli tarım alanlarının bulunması bölgenin önemini ve cazibesini artıran etkenlerdendir. İran-Hoy'daki Mimari Eserler isimli bu tez çalışmasında Hoy civarında bulunan camiler, kiliseler, ticaret yapıları, sivil yapılar, savunma yapıları, su yapıları ve minareler incelenmiştir. İncelediğimiz bu eserler, plan ve mekan anlayışı, mimari elemanlar, yapı elemanları, malzeme-teknik ve süsleme başlıkları altında hem kendi içinde hem de yakın bölgelerle karşılaştırılıp değerlendirilmiştir. Hoy'daki camilerde tercih edilen plan tipi İran bölgesinde geçmiş zamandan beri kullanılan formlardandır. Ermeni Kiliselerinde ise Hıristiyan dini mimarisinde gördüğümüz planlar uygulansa da farklı denemelerini Hoy'daki kiliselerde görmekteyiz. İran genelinde çarşılar inşa edildiği günden bu yana eklemelerle günümüze kadar gelmiştir. İran'daki çarşılarda olduğu gibi Hoy'daki çarşıda da sadece ticari yaşam değil içtimai ve dini hayatında yaşandığı alanları da bünyesinde barındırmıştır. Sivil yapılarda gördüğümüz mimari özellikler İran'ın siyasi hayatının değişmesiyle birlikte sanat anlayışının da değiştiğinin bir göstergesidir. Özellikle süslemede alçı ve kalemişi süslemelerde natüralist biçimin ortaya çıktığı görülmektedir. Hoy'daki yapılarda figürlü süsleme yoğun olarak kullanılmıştır. Başta aslan olmak üzere, kuş, ceylan ve mitolojik yaratıklar kompozisyonda yerlerini almıştır. Tuğla bu coğrafyanın belleğinde yer edinen, vazgeçilmez inşa ve süsleme malzemesidir. Bu durum Hoy'daki yapılarda da kendini göstermektedir. Ayrıca yapılarda kesme taş ve kabayonu taşın da kullanıldığı tespit edilmiştir.

In this study of ours, the monument which come up today located in Khoy, where is the second biggest town in Iran's West Azerbaijan State after Urmiye, were studied. Khoy, has protected its political and social importance throughout history and in our day. The city has been under the rule of many polities. Urartu, Great Seljuk, Ilhanid, Safavid, Ottoman, Zend, Qaçar and Russians are the polities which established dominance in Khoy. Being on the silk road and having productive agriculture areas are the factors that increase importance and attraction of the region. In this thesis named ''Architectural Monuments in Iran- Khoy''; mosques, churches, trading buildings, civilian buildings, water buildings and minarets near Khoy are studied. These monuments studied by us, are compared and evaluated in theirselves and with near regions under the titles: plan, site mentality, architectural components, building components, material-technique and decoration. The preferred plan types in mosques in Khoy is one of the forms used in Iran region since past times. Despite the plans seen in Christian regional architecture were applied in Armenian churchs, we see different trials in churches in Khoy too. The bazaars across Iran have come up today with extensions added since they were built . As the bazaars in Iran do , the bazaar in Khoy not only contains trading life but also social and regional life places. Architectural specialities seen on civilian buildings signs that with changing of Iran political life understanding of art is changed too. It is seen that naturalist shape came out especially on plaster and decoration ornament. Fıgured decorations are used heavily in the buildings in Khoy. Primarily lions, birds, gazelle and mythological creatures have taken their places in the composition. Brick is the indispensable building and decorating component that takes places in this region's memory. This situation shows itself in the buildings in Khoy too. Also, it is realised that in the buildings cutstone and rough-cut stone are used too.