Investigation of the Conditional Independence Structure in Categorical Variables Using Graphical Models

Abstract

Bu tez, kategorik değişkenlerde koşullu bağımsızlık yapısının grafiksel modeller ile incelenmesini ele almaktadır. Günümüz dijital çağında çocukların internet kullanım alışkanlıkları hızla değişmekte ve internet, eğitimden eğlenceye kadar birçok farklı amaç için kullanılmaktadır. Çalışmada, çocukların internet kullanım amaçları ile yaş ve cinsiyet değişkenleri arasındaki bağımsızlık ilişkisi araştırılmıştır. Grafiksel modeller, çok değişkenli veri setlerinde değişkenler arasındaki ilişkileri belirlemeye olanak tanıyan güçlü bir analiz yöntemidir. Bu çalışmada, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2021 yılı Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanımı Araştırması verileri kullanılarak çocukların internet kullanım davranışları analiz edilmiştir. Modelleme sürecinde R ve MIM 3.2.1 paket programları kullanılarak grafiksel modelleme yöntemi uygulanmış ve elde edilen sonuçların güvenilirliği değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçları, çocukların internet kullanım amaçlarının yaş ve cinsiyet değişkenlerine bağlı olarak farklılık gösterdiğini ortaya koymaktadır. Özellikle eğitim, iletişim, bilgi paylaşımı, eğlence ve bilgi alma amaçları açısından belirgin bağımlılık ilişkileri gözlemlenmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, çocukların interneti daha bilinçli kullanmalarını sağlamak amacıyla Milli Eğitim Müdürlükleri destekli seminerlerin düzenlenmesi ve ebeveynlerin çocukların internet kullanımını denetleyebileceği programları araştırarak kullanmaları önerilmektedir. Bu çalışma, grafiksel modellerin istatistiksel analiz süreçlerinde kategorik değişkenler üzerindeki koşullu bağımsızlık yapısını incelemek için nasıl etkin bir şekilde kullanılabileceğini göstermesi açısından önem taşımaktadır. Ayrıca, çocukların internet kullanım alışkanlıklarının daha iyi anlaşılmasına ve bu doğrultuda bilinçlendirme politikalarının geliştirilmesine katkı sağlamaktadır.

This thesis deals with the examination of conditional independence structure in categorical variables with graphical models. In today's digital age, children's internet usage habits are changing rapidly and internet is used for many different purposes from education to entertainment. In this study, the independence relationship between children's internet usage purposes and age and gender variables was investigated. Graphical models are a powerful analysis method that allows determining the relationships between variables in multivariate data sets. In this study, children's internet usage behaviors were analyzed using data from the Turkish Statistical Institute (TurkStat) 2021 Survey on the Use of Information Technologies by Children. In the modelling process, graphical modelling method was applied using R and MIM 3.2.1 package programs and the reliability of the results obtained was evaluated. The results of the research reveal that children's internet usage behavior's differ depending on age and gender variables. Significant dependency relationships were observed especially in terms of education, communication, information sharing, entertainment and information retrieval purposes. In line with the findings obtained, it is recommended that seminars supported by the National Education Directorates should be organized in order to ensure that children use the internet more consciously and parents should research and use programmed that can control children's internet use. This study is important in terms of showing how graphical models can be used effectively in statistical analysis processes to examine the conditional independence structure on categorical variables. In addition, it contributes to a better understanding of children's internet usage habits and the development of awareness-raising policies in this direction.