Sibirya Türklerinde Lamaizm-burkanizm ve Sudur Kitaplarının Kökeni Üzerine Bir Araştırma

Abstract

Adriyatik’ten Çin Denizi’ne kadar geniş bir kültür coğrafyasında hareket ve hâkimiyetalanı bulan Türkler, yaşadıkları bölgelerdeki kültürleri derinden etkiledikleri gibi, diğerkültürlerden de etkilenmek suretiyle varlıklarını devam ettirmişlerdir. Lakin bu geniş vetakip edilmesi disiplinler arası bir işbirliğini zaruri kılan etkileşim süreci, Hint-Avrupacıyaklaşım başta olmak üzere birtakım kültürel unsurların kaynağının tespiti bağlamındatarafgir bir bakış açısıyla zedelenmiştir. Bu bakış açısından derinden etkilenen kültürlerinbaşında, şüphesiz insanlı tarihin arkaik dönemlerinden günümüze kadar pek çok radikaldeğişime önayak olan Türk kültürü ve medeniyeti gelmektedir.Bilindiği gibi Türk toplulukları, tarihi seyir içerisinde pek çok farklı dini tercih etmiş ve kimizaman bu tercih, kültürel varlıkla çatıştığında ve din baskın geldiğinde, topluluklar, kültürelkimliklerinden uzaklaşma tehlikesiyle baş başa kalmışlardır. Bu dinlerden biri de, bilindiğigibi, başta Sibirya topluluklarını etkileyen Lamaizm ve son asırda ortaya çıkan Burkanizm’dir.Türk destanlarında rastlanılan sudur, alpların ve mitolojik varlıkların geçmiş, şimdiki zamanve geleceği görmek ve tayin etmek maksadıyla kullandıkları bir kitaptır. Altın kitap, karakitap, samara kitap, hopçu sudur, belge sudur, uzun sarıg sudur vd. gibi farklı adlandırmalarasahip olan sudurlar, birçok açıdan Türk kültürüne ait özellikler göstermektedir. Buçalışmanın amacı, Budizm’e ve Budizm’in Tibet coğrafyasındaki adı olan Lamaizm’e veBurkanizm’e ve tarihlerine yer vermek ve böylelikle Lamaizm’e atfedilen ve başta Altay veTuva olmak üzere Türk dünyası destanlarında yer alan “sudur kitapları” meselesininkökenine ilişkin görüş ve önerileri paylaşmaktır.