Türkiye’de Enerji Tüketimi ve Çevre İlişkisinin Saklı Eşbütünleşme Yaklaşımıyla Analizi

Abstract

İnsanoğlunun ilk çağlardan bu yana çevre ile etkileşim içerisinde olduğu ve Sanayi Devrimi ile birlikte enerji tüketiminin önemli ölçüde arttığı, bu durumun çevresel etkileri giderek daha belirgin hale getirdiği anlaşılmaktadır. Artan enerji kullanımı, çevresel sorunların yanı sıra insan yaşamını da tehdit eden bir boyut kazandırmıştır. Bununla birlikte enerji, yaşamın sürdürülebilmesi açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu çalışmada, Türkiye’nin 1990-2021 dönemi için enerji tüketimi ile çevre arasındaki asimetrik ilişki incelenmiştir. Analizlerde DF-GLS ve Ng-Perron birim kök testleri kullanılmış ve değişkenlerin birinci farkında durağan olduğu belirlenmiştir. Uzun dönem ilişkisi, yeni nesil bir test olan saklı eşbütünleşme testi aracılığıyla analiz edilmiştir. Ayrıca, nedensellik ilişkileri, saklı hata düzeltme modeline dayalı asimetrik nedensellik testi ile değerlendirilmiştir. Çalışmada enerji tüketiminin, karbon emisyonları ve ekonomik büyüme gibi pozitif bileşenler üzerindeki etkisi incelenmiş ve ekonomik büyüme, modelde açıklayıcı bir değişken olarak yer almıştır. Elde edilen bulgular, enerji tüketimindeki değişimlerin karbon emisyonları ve ekonomik büyüme üzerindeki etkilerini ortaya koymakta; dolayısıyla enerji tüketiminin, bu iki bileşenin asimetrik bir nedeni olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Bu çalışma, asimetrik analiz yönteminin kullanılması bakımından literatürdeki önceki çalışmalardan ayrışmakta ve enerji ile çevre politikalarına yönelik önemli bulgular sunmaktadır.