Eski Türkçeden Türkiye Türkçesine Fiil Yapım Ekleri

Abstract

Türkçenin fiil yapım ekleri, araştırmanın temel konusunu oluşturmaktadır. Bu ekler; Eski Türkçeden Türkiye Türkçesine kadar her dönem için taranan metinlerden örnekler verilerek incelenmiştir. Yazılı metinlere dayalı bir çalışma olduğu için ağızlarda kullanılan fiil yapım ekleri çalışmanın dışında tutulmuştur. Tüm ekler, Türkçenin tarihî dönemlerine ait gramerlerden, Türkçenin dil bilgisi kitaplarından, tezlerden, makalelerden ve bildirilerden toplanarak alfabetik sıralamaya uygun bir şekilde verilmiştir. Bir ekin; çok işlek olması, işlekliğinin sınırlı kalması ya da tek örnekli olması fark etmeksizin metinlerle örneklenebilen her ek, çalışmaya dâhil edilmiştir. Çalışma, üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde kök, gövde, ek, sözcük ve fiil kavramlarına; ikinci bölümde addan fiil türeten eklere; üçüncü bölümde fiilden fiil türeten eklere yer verilmiştir. Eklerle ilgili bilgiler verildikten sonra eklerin kökeni, işlevleri, gelişim, değişim ve oluşumları hakkında bilgiler sunulmuş; tarihî yazı dili dönemlerine ait taranan eserlerden her ek için tespit edilmiş örnekler alt alta sıralanmıştır. Eklerin varlığına ve kullanım şekillerine kanıt sunmak amacıyla ve eklerle ilgili verilen bilgileri somutlaştırmak adına bu yöntem tercih edilmiştir. Bu bağlamda bir ekin; Türkçenin hangi döneminde mevcut olduğu, hangi döneminde ortadan kalktığı, hangi döneminde işlek, hangi döneminde işlekliğinin azaldığı ya da bir ekin hangi yazı dili dönemiyle tekrar kullanılmaya başlandığı belirlenecektir. Eklerin; değişim, gelişim ve oluşumlarını veya başka bir ekle birleşim durumlarını ortaya çıkarmak çalışmanın esasını oluşturmaktadır. Ayrıca çalışmanın sonuna bütün eklerin yer aldığı bir tablo da eklenmiştir. Bu tablo; eklerin, tarihî dönemlerdeki durumları ve kullanım şekilleri hakkında genel bir görünüm sağlayacaktır.

The verbal derivational affixes of Turkish constitute the main subject of the research. These affixes are analyzed by giving examples from the texts scanned for each period from Old Turkish to Today's Turkish. Since it is a study based on written texts, verbal derivational affixes used in dialects are excluded from the study. All affixes were collected from grammars of the historical periods of Turkish, Turkish grammar books, theses, articles and papers and given in alphabetical order. Every affix that can be exemplified by texts was included in the study, regardless of whether the affix is very popular, limited in its popularity, or has only one example. The study comprises three chapters. In the first chapter, the concepts of root, stem, affix, word and verb; in the second chapter, affixes deriving verbs from nouns; in the third chapter, affixe deriving verbs from verbs are given. After the information about affixes is given, information about the origin, functions, development, change and formation of affixes is presented and the examples identified for each affix from the scanned works belonging to the historical written language periods are listed one below the other. This method was preferred in order to concretize the information given about affixes and to provide evidence for the existence and usage of affixes. In this context, it will be specified in which period of Turkish a affix was present, in which period it disappeared, in which period it was active, in which period its activity decreased, or in which written language period an affix started to be used again. The essence of the study is to reveal the change, development and formation of affixes or their combination with another affix. Moreover, at the end of the study, a table with all the affixes has been added. This table will provide a general view of the status and usage of affixes in historical periods.