Geleneksel Bir Giysi Türü: Cepkenler (Mardin Müzesi Örnekleri)

Abstract

Giyim, insanın ortaya çıkışında ilk olarak doğanın koşullarından korunmak maksadıyla ortaya çıkan bir olgudur. Günümüze kadar çeşitli doğal, toplumsal ve etik değerlerin etkisiyle gelen giyim, zamanla farklılıklar ve çeşitlenmeler göstermiştir. Bu çeşitlenmelerden biri de cepkenlerdir. Mardin Müzesi’nde muhafaza edilen geleneksel bir giysi türü olan cepkenlerin konu edildiği bu çalışmada, sözü edilen ürünlerin form, kumaş, renk, süsleme ve teknik özelliklerinin tanıtımı amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda ilgili müzeden gerekli izinler alınarak müze uzmanları gözetiminde müzenin teşhir salonu ve deposunda korunan cepkenler üzerinde detaylı incelemeler yapılmıştır. Geç Dönem Osmanlı örnekleri oldukları anlaşılan cepkenlerin; keten, kadife ve ipek gibi farklı kumaş türlerinden üretildiği tespit edilmiştir. Ele alınan cepkenlerde hakîm yaka, “V” yaka, “U” yaka ve yuvarlak yaka modelleri kullanılmıştır. Boyları bel hizasında olan cepkenlerin hepsinde önde kapama olmadığı görülmüştür. Cepkenlerin kolları bir iki örnek hariç çoğunlukla düz dikdörtgen bir formda kesildiği anlaşılmıştır. Ele alınan örneklerin çoğunda tek renk ve sade tutulan astar kullanımı söz konusudur. Süsleme tekniği olarak sim sırma ve kordon tutturma teknikleri kullanılmıştır. Cepkenlerde, mor, lacivert, krem, siyah ve mürdüm renkler kullanılırken, işlemelerde ise altın sarısı, gümüş, yeşil ve krem gibi birbiriyle uyumlu renklere yer verildiği anlaşılmıştır. Bitkisel süslemelerin yoğun olarak kullanıldığı anlaşılan cepkenlerde, geometrik ve diğer temalar gibi süsleme konularının da işlendiği tespit edilmiştir.