Ülkelere Göre Covid-19 Virüsü Verilerinin Faktör Analizi ile İncelenmesi

Abstract

Faktör analizi, birbiri ile ilişkili çok sayıda değişkenin bir araya gelmesiyle daha az sayıda yeni \rdeğişkelerin elde edilmesini amaçlayan çok değişkenli bir istatistik yöntemdir. Bu çalışmanın amacı, günlük \rvaka sayılarından oluşan bir veri seti kullanılarak COVİD-19 vakka sayısı bakımından hangi ülkelerin birbiri \rile ilişkili olduğunu ve hangi ülkelerinin aynı faktör altında bulunduğunu belirlemektir. Çalışmada materyal \rolarak Github internet adresinden elde edilen, 16 ülke ve 201 günlük Covid-19 verisi kullanılmıştır. Temel \rbileşenler ve Varimax döndürme işlemi uygulanarak faktör analizi yapılmıştır. KMO testi istatistiği ile veri \rsetinin faktör analizi için uygun olduğu belirlenmiş ve temel bileşenler yaklaşımıyla on altı orijinal değişken \ryaklaşık %24 kayıpla dört faktöre indirgenmiştir. Varimax döndürme işlemi sonrası hangi değişkenin (ülke) \rhangi faktör altına yer aldığı belirlenmiştir. Şayet gerçek veriler manüple edilmediyse, analiz sonuçlarına\rgöre günlük vaka sayısı bakımından ABD (35393.14) ilk ve Çin (47.64) ise son (on altıncı) sırada \rbulunmaktadır. Sonuç olarak, günlük vaka sayısı bakımından benzer karakteristik özellikler gösteren \rülkelerin aynı faktör altında yer aldığı ve bu nedenle, bu ülkelerde virüsü etkileyen faktörlerin veya ülkelerin \rvirüs ile mücadele yöntemlerinin birbirine yakın olduğu söylenebilir. Genel olarak dördüncü faktörde \rbulunan ülkelerin virüs ile mücadelede daha başarılı oldukları ve diğer ülkeler de benzer yöntemler \rkullanarak daha başarılı sonuçlar elde edebilirler.