Selçuklu Çini Sanatındaki Mitolojik Karakterlerin Grotesk Sanattaki Temsilcileri

Abstract

Türk İslam sanatlarının göze çarpan örneklerinden biri olan Selçuklu Sanatı çerçevesinde görülen mitolojik karakterli bezemeler çini sanatıyla doruk noktasına ulaşmıştır. Zira Türk mitolojisinde görülen ilginç anonim karakterler, ikonografik anlatılarıyla beraber sanat eserlerine konu edinilmiştir. Grotesk sanat, kurgusal olarak anlaşılmaz, asimetrik, zıt, tutarsız iki farklı özelliğin varlığı ve yarattığı arbede anlamına gelmektedir. Bu farklı içerikler fiziksel ve ruhsal bir aksiyon yaratmaktadır. Bu bağlamda grotesk sanatın en aykırı öz yapıtları, akıllara Türk mitolojisine ait efsanevi varlıkları getirmektedir. İzleyicilerde düşsel duygular çağrıştıran bu veriler simgesel mesajlar içeren kompozisyonlara sahiptir. Türk mitolojisinde ejder, grifon, siren, sfenks ve kurt unsurları ile grotesk sanattaki mitolojik emsallerinin değerlendirildiği bu çalışmada; gözlem, doküman analizi, tarama ve karşılaştırmalı metodoloji kullanılmıştır. Üreticilerinin imgesel çabalarıyla bazen inisiyatif kullanarak bazen de otoritenin yönlendirmeleriyle dönemlerinin paradigmaları, konjonktürü ve toplumsal olanakları uyarınca şekillendirilen yapıtlarının geri planında duran esrarengiz hikâyeler ve mitolojik unsurların sanat içerisindeki yansımaları bu çalışmanın ana hipotezini oluşturmaktadır. Ussal yetilerin ulaşamadığı noktalarda duygularla mana kazandırılmaya çalışılan yaşamın, anlam arayışlarında her çağda başvurulan enstrümanlardan biri de sanat olmuştur. Bu da göstermektedir ki; sanat, birbirinden farklı zaman dilimlerinde ve farklı kültürlerde gerçekleştirilmiş olsa da toplumlar arası alternatif iletişim yöntemlerinden biri olmaya devam edecektir.