İbn Kuteybe’nin İhtilaflı Hadislere Yaklaşımı -te’vîlü Muhtelifi’l-hadîs Eseri Örnekliğinde

Abstract

Hicri üçüncü asır ve öncesine dair hadis tartışmalarını inceleyen müelliflerden birisi, 276/889 yılında vefat etmiş olan İbn Kuteybe’dir. İbn Kuteybe, Te’vîlü Muhtelifi’l-Hadîs isimli eserinde, dönemin hadise yönelik tartışmalarını ele almıştır. Bu eser, Abbasîlerin belli bir döneminde siyasi bir güç kazanan Mu’tezile’nin iktidar erkini de kullanarak Ehli Hadis’e yönelik uyguladığı sistematik baskılardan sonra kaleme alınmıştır. Eserde üzerinde durulan ve savunulan tez, “Ehli Hadis’e yönelik eleştirilere cevap vermek” şeklinde özetlenebilir. Müellif kelamcılar, Ehli Rey ve Mu’tezile gibi bazı kesimlerin hadisler arasındaki teârüzden hareketle ileri sürdükleri argümanlarının doğru olmadığını belirtmiş ve bu rivayetlerin uzlaştırılabileceğini savunmuştur. Bu çerçevede Ehli Rey, Mu’tezile, Râfızîler, Mürciîler ve Ehli Kelam’ın muhtelif gibi görünen rivayetleri değerlendirme yöntemleri tenkit edilmiştir.