Hüseyinzâde Ali Bey’in Düşünce Dünyası

Abstract

Hüseyinzâde Ali Bey, 19. ve 20. yüzyıllarda Azerbaycan ve Osmanlı coğrafyasında etkili olmuş önemli bir düşünür, siyasetçi ve sanatçıdır. Düşünce dünyası, Türkçülük, İslamcılık ve modernleşme ekseninde şekillenmiş olup bu kavramları birbiriyle uyumlu hale getirerek çağdaş bir toplum inşa etme çabasına yönelmiştir. “Türkleşmek, İslamlaşmak, Avrupalılaşmak” sloganı, onun entelektüel anlayışının temelini oluşturmuş, bu ilkeler doğrultusunda toplumsal dönüşüm için eğitim, kültür ve siyasetin önemini vurgulamıştır. Hüseyinzâde, Osmanlı ve Azerbaycan’daki modernleşme hareketlerine yön veren bir kişi olarak, geleneksel değerlerin korunmasını savunurken aynı zamanda Batı’nın bilim ve teknolojisinden yararlanılması gerektiğini ileri sürmüştür. Milliyetçilik anlayışı, bireysel ve toplumsal kimliği güçlendirme çabasıyla şekillenmiş olup Türk dünyasının birlik içinde hareket etmesini amaçlamıştır. Bu makalede, Hüseyinzâde Ali Bey’in düşünsel mirası incelenerek onun Türk-İslam modernleşmesi anlayışı, eğitim ve kültür politikaları ile milliyetçilik düşüncesi ele alınmıştır. Böylece Hüseyinzâde Ali Bey’in düşünsel mirasını çok boyutlu bir şekilde ele alarak, mevcut literatüre özgün ve bütüncül katkılar sunmaya çalışılmıştır.