Suriye’de Yeni Bir Hoybun Hareketi ve İtalya Faktörü (1935-1939)

Abstract

Ermeni-Kürt ittifakı, kendi dinamiklerinin dışında Suriye’de çıkarları olan devletlerin güdümünde bir seyir takipeder. Bu ittifakın ortaya çıkışında iki toplumun hedeflerine müstakil olarak ulaşamayacağı gerçekliği etkili olur. Şeyh Saidisyanının başarısızlığı Kürt komitecilerini zorunlu olarak Anadolu’nun dışında Suriye-Lübnan coğrafyasına yöneltir.Suriye’deki İngiltere ve sonrasında coğrafyanın avantajlarını kullanarak Fransa’nın güdümünde gelişen bu hareket, Ağrıisyanının bastırılmasıyla eski gücünden uzaklaşır. 1935’lerde yeniden filizlenmeye başlayan bu hareket İngiltere veFransa’dan ziyade İtalya eksenli bir harekete dönüşür. İtalya’nın zihninde Habeşistan konusunun önemli bir yer işgaletmesi, ittifakın dinamizmini ve geleceğini etkiler. II. Hoybun dönemi olarak adlandırdığımız bu oluşumda Ermenifaktörünün daha belirgin ve daha başat bir rol aldığı görülür. Bu dönemde ittifak içerisinde yer alan Kürtlerin federasyonile bağımsızlık arasında ikilemde kalmaları hareketin belli bir olgunluğa erişmesini engeller. Birinci dönemde olduğu gibiSason isyanının başarısızlığından sonra II. Hoybun hareketinin de eski gücünden/etkisinden uzaklaştığı görülür. Ermeni veKürt toplumunun kendilerine özgü gelenek, kültür, siyasi duruş ve karakterleri oluşumun suni bir yapıya bürünmesine yolaçar.