Hayvan Coronavirusları, Türler Arası Geçiş ve Zoonotik Potansiyelleri

Abstract

Coronaviruslar (CoV) insan ve omurgalıların önemli patojenleriolarak bilinmektedir. Bu viruslar insan, hayvan, kuş, yarasa, fare vebirçok yaban hayvanında solunum, gastrointestinal ve merkezi sinirsistemi enfeksiyonları oluşturabilmektedir. İnsan CoV enfeksiyonları öncelikle üst solunum yolları ve gastrointestinal sistemi etkilemektedir. Klinik semptomlar hafif soğuk algınlığı benzeri tablodan,daha şiddetli bronşit ve pnömoni gibi akciğer ilişkili formlara kadardeğişmektedir. İki bin iki yılında SARS ve 2012’de MERS salgınlarından sonra CoV’ların hayvanlardan insanlara (zoonotik CoV’ler)bulaşma olasılığı kanıtlanmıştır. Aralık 2019’da ise Çin’in Wuhankentinde başlayan ve nedeni bilinmeyen bir pnömoni salgını dünyaçapında bir yayılım göstermiştir. Ocak 2020’de Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından bu virus yeni tip Coronavirus 2019 (nCoV-19)olarak tanımlanmış ve Şubat 2020’de Dünya Sağlık Örgütü (WHO)bu salgını küresel acil durum ilan ederek coronavirus hastalığı 2019(COVID-19) olarak açıklamıştır. Bu salgında dünya genelinde hergün binlerce ağır hasta spesifik antiviral tedavi eksikliği ve kliniktedavi yetersizliği nedeniyle hayatını kaybetmektedir. CoV’lerin sonyıllarda yüksek orandaki nükleotid değişimi ve rekombinasyonu büyük ölçüde populasyon, kentleşme ve modern tarım ve hayvancılıkuygulamaları gibi faktörler nedeniyle hızlanmaktadır. Bu faktörler,türler arası karışımı ve tür bariyerlerinin geçişini kolaylaştırmış veCoV’lerin genomik rekombinasyonuna yol açmıştır. Viral zoonoz enfeksiyonları önlemenin etkili yolu,“tek sağlık” kavramını dikkate alarak doğal rezervuarlar ve insanlar arasındaki engelleri korumaktır.