Klasik Türk Şiirinde “yüzü Açılmış” Deyimi Üzerine

Abstract

Deyim ve atasözleri toplumların en önemli dilhazineleridir. En az iki kelimeden oluşan dil birlikleri olandeyimler ifadeye zenginlik kattıkları gibi ait olduğutoplumun kültür dinamiklerini, yaşayışını, inançlarınıyansıtırlar. Bir dildeki deyimler incelendiğinde o dilikullanan toplumun değer yargıları hakkında bilgileredinilebilir. Deyimlerin bir kısmı dilden dile aktarılarakgünümüze kadar ulaştırılmış, bir kısmı da edebî eserlerinsayfaları arasında kalarak unutulmuş dolayısıylakullanımdan düşmüştür. Kimi deyimler de kuşaktan kuşağaaktarılırken söyleyiş ve anlam bakımından değişimeuğramıştır. Edebi metinlerde deyimlerin tarihsel süreçiçindeki gelişimini izlemek mümkündür. Klasik Türkedebiyatı metinleri bu açıdan oldukça zengin kaynaklardır.Bu metinler yazıldıkları dönemin toplum hayatına, değeryargılarına ışık tutan deyimlerle doludur. Klasik Türkedebiyatı metinlerinde geçen deyim ve tabirleri doğruanlamak ve yorumlamak bu metinlerin anlaşılmasında kilitöneme sahiptir. Çalışmamıza konu olan “yüzü açılmış”deyimine 16. yüzyıl metinlerinde rastlanmaktadır. Deyimingeçtiği beyitler ve ilişkili olduğu kavramlar çözümlenipyorumlandığında toplumun değer yargılarını yansıtan vegünlük dilde yaygın olarak kullanılan bir deyim olduğuanlaşılmaktadır. Çalışmada divanlar ve mecmualartaranarak “yüzü açılmış” deyiminin geçtiği beyitler tespitedilmiş, tespit edilen beyitlerden yola çıkılarak yüzü açılmışdeyiminin anlam çerçevesi çizilmeye çalışılmış, deyimin ullanım şekilleri ve bağlamlarının ortaya konulmasıamaçlanmıştır.