Makâsidü'l-kur'an'ın Önemi ve Etkileri - Maqasid Al-qur'an (objectives Of The Qur'an): It's İmportance And İmpacts

Abstract

Makâsidü'l-Kur'âniyye ilmi İslâm şeriatının önemli ilimlerinden bir tanesidir. Dolayısıyla Kur'ân'ın maksatlarını incelemek ve bu maksatların değerini ortaya koymak genel olarak şeriat sahasıyla ilgilenenler için özel olarak da fıkıh ve tefsir alanlarına ilgi duyanlar için önem arz etmektedir. Özellikle bu ilim cüz'î konularla sınırlı kalmayıp hayatın her alanındaki küllî ve genel amaçlara ulaştırmaktadır. Mütekaddim ve müteahhir alimlerin bu ilmin önemine dair bazı işaret ve göndermeleri bulunmaktadır. Ancak bu işaretler daha çok arızi olup açık bir şekilde belirtilmemiştir. Makâsıd kelimesi sözlükte bir şeyi kastetmek, azmetmek ve girişmek anlamlarına gelen kasd kökünden gelmektedir. Ayrıca yakınlık, doğru yol, itidal ve tamama erme gibi manalar da bu kelimenin anlamları arasında yer almaktadır. Makâsıd kavramının her ne kadar kapsayıcı ve genel bir tanımı olmasa da bu kavram ve onun teşri' hikmetinin bilinmesindeki önemi, bu kavramın maslahatların celbi ve mefsedetlerin def'i ile ilgili olduğunu göstermektedir. Makâsıd ilmi gerek sahabe gerekse onlardan sonraki dönemde önemli bir rolü bulunmaktaydı. Sonra bu ilim zamanla gelişerek İmâm Şâtıbî'ye gelinene kadar hakkında müstakil eserler mevcut değildi. İmâm Şâtıbî el-Muvâfakât adlı eserini telif edip bu kitapta Makâsıd ilmi için ayrı bir bölüm açtı ve bu bölümü makâsıd ilmi diye isimlendirdi. Sonra günümüze kadar bu ilmin konuları çoğalarak ve tedavülde yer bularak gelişti. Bu çalışma esnasında Kur'an-ı Kerîm'den bazı âyetlerin, şeri ilke ve hükümlerin teşri'indeki gaye ve maksadını açıkça belirterek bu gayenin itikadın düzeltilmesi, güzel ahlaka teşvik etmesi, insanların idare edilip yönetilmesi ve benzeri amaçlar şeklinde olduğunu ortaya koymaya çalıştık. Bununla birlikte bu gayeyi açık bir şekilde belirtmeyen diğerlerinden önce gelir. Zira hayat idamesi onsuz mümkün değildir. Bu nedenle İslam şeriatı daha çok zarûriyyât üzerinde yoğunlaşmıştır. İslam şeriatının önemseyip korumasını gaye edindiği zarûriyyât din, can, mal, namus ve akıl şeklinde temel beş kısma ayrılmaktadır. Yukarıdaki taksimatın yanı sıra makâsıd genel ve özel olmak üzere iki kısma ayrılmaktadır. Genel maksatlar insanların genel hayatında gerçekleştirilmesi için şeriatın getirdiği maksatlardır. Özel maksatlar ise insanların hayatlarından sadece belli ve cüz'î bir alanda gerçekleştirilmesi amaçlanan hususlardır. Kur'an-ı Kerîm ayetlerinden maksatların ayetlerin varlığı da söz konusudur. Fakat bu ayetlerin sayısı az olduğu için çalışmamızda onlara yer vermedik. Yine Kur'ânî maksatların şer'i maksatlar ile ilişkisinin çok güçlü olduğu hususu da çalışma da varılan sonuçlardandır. Bu ilişki ve irtibat aslın fer' ile olan ilişkisi gibidir. Ancak aralarında bazı farklı noktalar da bulunmaktadır. Zira Makâsidü'şşeri'a ifadesi daha çok usûl ile ilgili bir kavramdır. Buna karşı makâsidü'l-Kur'âniyye ifadesi ise tefsir ile ilgilidir. Yine Makâsidü'şşeri'a'nın tek bir konusu söz konusu iken makâsidü'l-Kur'âniyyenin birçok konusu bulunmaktadır. Çünkü makâsidü'l-Kur'âniyye, hayatın tüm bulunup belirlenmesi mümkündür. Çünkü nerdeyse bir maksat, gaye veya belli bir hedef taşımayan bir ayet söz konusu değildir. Ayetlerdeki bu maksatların bulunup bilinmesi veya bu maksatların bilinmesini sağlayan yöntemleri, İslam'ın genel ve evrensel olması, hükümlerdeki kolaylık, denge ve orta yol şeklinde saymak mümkündür. Anahtar Kelimeler: Kur'an, Makasıd, İlim

Maqasid al-Qur‟an (objectives of the Qur‟an) is one of the most important Sharia sciences that came to serve the Book of God. As it is considered one of the important sciences for specialists in Sharia in general, and for those interested in Tafsir (Exegesis) and Fiqh (Islamic Jurisprudence) in particular. This science does not stop at the details, but rather looks through them to the general goals in all aspects of life. The scholars, both former and later whose contributed in this subject have some references to the importance of this science and discuss its effects, but their may be incidental and not explicit and lacking for scholarly definition of this very science. The term 'Maqasid' is the plural form of 'maqsad', a passive participle derived from the root 'qasd', with several sheds of meanings: Nearness, Straight path, Moderation, Perfectively. There is a lake of comprehensive definition of Maqasid al-Qur‟an between scholars. However, the concept of maqasid and its importance in knowing the purpose of legislation revolves around bringing benefits and warding off evil. The science of Maqasid played a role in the era of Al-ṣaḥābah (Companions of the Prophet) and those who came after them, and the subsections of this science developed day after day but without books deal with this subject, until the age of Imam Al-Shatibi when he wrote his book 'Al-Muwafaqaat' where a separate chapter was devoted to the science of maqasid. And when I wrote in the science of Maqasid, it became clear to me that some verses stipulated the purpose of enacting some principles and rulings, and they indicated the purpose of them such as: correcting the aspect of belief, encouraging good morals, people's politics, enacting rulings and so alanlarıyla alakalıdır. Ancak sonuçta ikisi de tek bir temel konuda birleĢmektedir. O da maslahatların celbi ve mefsedetlerin def„i meselesidir. on. and there are some verses that did not state their purpose, such as: speaking in accordance with the listeners, and others, but they are few, as it was explained in the thesis. Through writing, it became clear that the relationship of the Maqasid al-Qur‟an (objectives of the Qur‟an) to Maqasid al-Shari‟a (objectives of the Shari‟a) is a strong one, such as the link between the branch and its origin, but there are some different points between them: The term 'Maqasid al-Shari‟a' is a term extracted from uṣūl al-fiqh (roots of fıqh), not like the Qur‟an because the term of the Maqasid is deduced by the mufassir (exegete) from the Qur‟an itself. Although the Maqasid al-Shari‟a are deduced by the scholars from the evidence and principles of jurisprudence, Maqasid al-Qur‟an are a condition for Maqasid al-Shari‟a. And when Maqasid al-Shari‟a are related to one topic, Maqasid al-Qur‟an relate to all aspects of life. al-Maqasid consists of: necessities, needs and improvements. As for the necessities, they are an introduction to both of them in life, and Islamic law focused on the necessities and preservation of five essentials of human well-being: religion, life, intellect, lineage, and property. The Maqasid is divided into 3 branches: general objectives, which are the ones that Shari‟a came to achieve in a person‟s life in general, and private objectives, which the Shari‟a aims to achieve in a specific field, and partial objectives are the private objectives that deal with partial legislations in an aspect of human life. By knowing the ways of the Qur‟anic objectives, we can extract from the verses the intention and purpose; because if we look at the Book of God, there is no verse that does not contain an intention or purpose. The methods for knowing Maqasid al-Qur‟an include the divine source, facilitation, comprehensiveness and perfection in the verses, then the moderation and balance in the rulings, and knowledge of these rules makes you one of those who are familiar with the knowledge of Maqasid al-Qur‟an. Makâsıd (Ģer„i maksatlar) Ģâri„inhükümleri koyarken hedeflediği gayelerdir. Söz konusu Ģer„i maksatlar zarûriyyât, Keywords: Qur‟an, Maqasid, Shari‟a, Exigencies, Needs, Improvements. عمع السقاصج الق آ خنية مغ أىع العمػ الذخيعة التي جاءت لخجمة كتاب الله تعالى، كد ا رسة مقاصج الق آ خف كبياف أىسيتو مغ الأمػر السيسة، لمستخرريغ في فيع الذخيعة عسػما، كلمسيتسيغ في التفديخ كالفقو خرػصا حيث إف ىحا العمع لا يقف عشج الجدئيات، بل يتصمع مغ خلبليا إلى الأىجاؼ كالكميات في كل جػانب الحياة، كلمعمساء الدابقيغ كالستأخخيغ إشا ا رت كتمسيحات إلى أىسية ىحا العمع كتشاكؿ آثاره، إلا أنيا قج تكػف ع خضية كغيخ صخيحة عغ أنيا لع تحكخ مجسػعة في مؤلفات خاصة حدب الاشلبع. كقج اتزح لشا أف معشى السقاصج في المغة تأتي بسعشى التػجو كالشيػض، أك بسعشى قرج نحػ الذي كفعمو؛ لأف لفع السقاصج مأخػذ مغ قرج، كقرج بسعشى العد كالشيػض عمى الذيء، كمغ معاني 'قرج' الستعجدة مشيا، القخب، كالر ا خط السدتؿيع، كالاستػاء كالاعتجاؿ، كالتسا كالاكتساؿ، أما تعخيف السقاصج، مع أنو لا يػجج تعخيف شامل ليا لجػ العمساء، إلا أف مفيػ السقاصج كأىسيتيا في معخفة حكسة التذخيع يجكر حػؿ جمب السرالح، كدفع السفاسج، كعمع السقاصج كاف لو دكره حتى في عرخ الرحابة كمغ جاء بعجىع، إلا أنو لع يرخح بو، ثع تصػ رت مباحث ىحا العمع يػما بعج يػ، كلكغ دكف مؤلفات خاصة ؼيو، حتى كصل الأمخ إلى الإما الذاشبي ككضع كتابو السدسى بػ 'السػافقات' حيث خرز لعمع السقاصج بابا مدتقلب كسساه 'عمع السقاصج' كعشجما كتبت في عمع السقاصج الق آ خنية تبيغ لي أف بعس الآيات صخحت كنرت عمى الغخض مغ تذخيع بعس السبادغ كالأحكا، كبيشت السقرج كاليجؼ مشيا مثل، ترحيح ناحية الاعتقاد، كالتخغيب في الأخلبؽ الحدشة، الذخيعة فييا مثل، التكمع بسا يػافق حالة السخاشبيغ، كغيخ ذلظ مغ الأمثمة التي لع ترخح بيا، كلكشيا قميمة ذكختيا في الخسالة. كمغ خلبؿ الكتابة تبيغ أف علبقة السقاصج الق آ خنية بالسقاصج الذخعية علبقة كثيقة قػية، كارتباط السقاصج الذخيعة بالسقاصج الق آ خنية، كارتباط الفخع بأصمو الحؼ بو ثباتو، كثسة بعس الشقاط السختمفة بيشيسا مشيا: إف لفع السقاصج الذخعية ىػ لفع أصػلي، كليذ كالق آ خف لأف لفع السقاصج يشصقيا السفدخ مغ القخآف نفدو، كمع أف مقاصج الذخيعة يدتشبصيا الأصػليػف مغ أدلة الفقو كأصػلو، كفي السقابل فإف مقاصج الق آ خف شخط لسقاصج الذخيعة، كمقاصج الذخيعة تتعمق بسػضػع كاحج، مع أف مقاصج الق آ خف تتعمق بكافة نػاحي الحياة. كالسقاصج تتكػف مغ أنػاع كىي الزخكريات كالحاجيات كالتحديشيات، كالزخكريات مقجمة عمى كمتييسا في الحياة، لأف الحياة بجكنيا لا تجك، كالذخيعة الإسلبمية ركدت عمى الزخكريات كثي ا خ، كالتي عشي بيا الذخع الكخيع مغ أجل حفطيا: كىي الجيغ، كالشفذ، كالشدل، كالساؿ، كالعقل، كتشقدع السقاصج إلى مقاصج عامة، كىي التي جاءت الذخيعة الإسلبمية مغ أجل تحؿيقيا في حياة الإنداف العامة، كىي تعج مغ الأساسيات في خمق الإنداف، كمقاصج خاصة، كىي التي تيجؼ الذخيعة بتحؿيقيا في مجاؿ خاص مغ مجالات الحياة، كمقاصج جدئية ىي السقاصج الخاصة التي تعالج تذخيعات جدئية في جانب مغ جػانب حياة الإنداف، كمغ خلبؿ معخفة شخؽ السقاصج القخآنية يسكششا أف ندتخخج مغ الآيات السقرج كالغخض، كبعج ذلظ تكػف لجيشا بريخة في الآيات التي تػجج فييا السقاصج مغ خصاب الله تعالى عمى الذكل الحؼ يصمبو مشا، لأنو إذا نطخنا في كتاب الله تعالى لا تػجج آية إلا كفييا مقرج، أك ىجؼ، أك غاية، كالصخؽ لسعخفة السقاصج القخآنية، تذتسل عمى السرجر الإليي، ثع التيديخ كرفع الحخج، ثع الذسػؿ كالكساؿ في الآيات، كبعج ذلظ الػسصية كالتػازف في الأحكا، كالعمع بيحه القػاعج كالزػابط تجعمظ مسغ تكػف ليع د ا رية بعمع السقاصج الق آ خنية. الكمسات الافتتاحية: القخآف، السقاصج، الذخيعة، الزخكريات، الحاجيات، التحديشيَّات.كسياسة الشاس، كتذخيع الأحكا كغيخ ذلظ، كثسة بعس الآيات لع ترخح بالغخض مشيا كبياف مقرج