Ortaokul Öğrencilerinde Dijital Bağımlılığın Siber Zorbalık ve Siber Mağduriyet ile İlişkisi

Abstract

Teknolojik araçlar doğru kullanıldığında hayatı kolaylaştırsa da, bilinçsiz kullanımı özellikle çocuklarda dijital bağımlılık, siber zorbalık ve siber mağduriyet gibi olumsuz etkileri beraberinde getirebilmektedir. Bu çalışmada, ortaokul öğrencilerinin dijital bağımlılık, siber zorbalık ve siber mağduriyet düzeylerinin belirlenmesi ve bunlar arasındaki ilişkilerin saptanması amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2023/2024 eğitim-öğretim yılında Van ili merkez ilçelerinde yer alan altı ortaokuldaki 1828 öğrenci oluşturmuştur. Çalışmada, nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli uygulanmıştır. Veri toplama aracı olarak 'Kişisel Bilgi Formu', 'Yenilenmiş Siber Zorbalık Envanteri- II' ve 'Çocuklar için Dijital Bağımlılık Ölçeği' kullanılmıştır. Veriler SPSS 26.0 programı ile analiz edilmiştir. Yapılan analizde verilerin normal dağıldığı görülmüş, bu nedenle parametrik testler kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, öğrencilerin cinsiyet, yaş, sınıf kademesi ve günlük dijital ortam kullanım süresi gibi demografik özelliklerinin dijital bağımlılık, siber zorbalık ve siber mağduriyet düzeyleri üzerinde anlamlı etkileri olduğunu göstermiştir. Ebeveynlerin çalışma durumuyla bir ilişki saptanmazken, baba eğitim düzeyinin siber zorbalıkla ilişkili olduğu belirlenmiştir. Dijital cihazlardan tabletin dijital bağımlılığı, telefonun ise siber zorbalığı artırdığı görülmüştür. Sosyal medya, oyun, alışveriş, eğitim/araştırma ve eğlence amaçlı dijital ortam kullanımları hem dijital bağımlılık hem de siber zorbalık/mağduriyet riskini yükseltirken, iletişim amaçlı kullanım yalnızca siber zorbalık ve siber mağduriyetle ilişkilendirilmiştir. Öğrencilerin dijital bağımlılık, siber zorbalık ve siber mağduriyet düzeyleri genel olarak düşük bulunmuştur. Ayrıca dijital bağımlılığın, siber zorbalık ve siber mağduriyeti anlamlı olarak yordadığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte siber zorbalık ile siber mağduriyet düzeyleri arasında orta derecede, pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki olduğu sonucuna varılmıştır. Elde edilen bulgular tartışılarak öneriler sunulmuştur.While technological tools can make life easier when used correctly, their unconscious use can lead to negative effects such as digital addiction, cyberbullying, and cyber victimization, especially in children. This study aims to determine the levels of digital addiction, cyberbullying, and cyber victimization among secondary school students and to identify the relationships between them. The study group consisted of 1828 students from six middle schools in the central districts of Van Province during the 2023/2024 academic year. A correlational survey model, one of the quantitative research methods, was applied in the study. 'Personal Information Form', 'RCBI-II: The Second Revision of the Revised Cyber Bullying Inventory' and 'Digital Addiction Scale for Children' were used as data collection tools. The data were analyzed using the SPSS 26.0 program. The analysis revealed that the data were normally distributed, so parametric tests were used. The findings revealed that demographic characteristics such as gender, age, grade level, and daily digital environment usage time had significant effects on digital addiction, cyberbullying, and cyber victimization levels. While no correlation was found with parents' employment status, it was determined that the father's level of education was related to cyberbullying. It was observed that digital addiction to tablets and phones increased cyberbullying. The use of digital environments for social media, gaming, shopping, education/research, and entertainment purposes increases both digital addiction and the risk of cyberbullying/victimization, while communication-related use is only associated with cyberbullying and cyber victimization. Students' levels of digital addiction, cyberbullying, and cyber victimization were generally found to be low. Additionally, it was determined that digital addiction significantly predicts cyberbullying and cyber victimization. However, it was concluded that there is a moderate, positive, and significant relationship between cyberbullying and cyber victimization levels. The findings were discussed, and recommendations were presented.