Van İlinde İnsan- Hayvan Etkileşimi: Sokak Köpekleri, Van Kedisi ve Güvercin Üzerinden Antrozoolojik Bir Değerlendirme

Abstract

Antrozoolojik perspektiften hareketle bu araştırma, Van ilinin geleneksel inanış sisteminde hayvanların sembolik, manevi ve pratik (işlevsel) rollerini, antrozoolojinin teorik çerçevesiyle gündelik hayatta görülen pratikleri çözümlemeyi amaçlamaktadır. Bu çalışmada Van kedisi, güvercin ve sokak köpekleri ele alınmıştır. Bu bağlamda Van kedisi ve güvercin besleyen kişiler ve sokak köpekleri konusunda rastgele kişilerle derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar, Van ilinin Edremit, Tuşba ve İpekyolu ilçelerinde ikamet eden 18 yaş ve üstü 44 bireyden oluşmaktadır. Yapılan çalışma sonucunda katılımcıların kedi ve güvercinleri aile bireyi olarak sevdikleri, değer verdikleri, eğittikleri, hastalandıklarında üzüldükleri ve öldüklerinde yas tuttukları görülmüştür. Ancak bu durum hayvan türüne, özelliklerine ve hatta nerede olduğuna bağlı olarak çeşitli sebeplerle farklılaşmaktadır. Örneğin sokak köpekleri konusunda tutumlarda çelişkiler saptanmıştır. Katılımcılar sokak köpeklerinin sorunlara yol açtığını söylemekle birlikte sokak köpekleri konusunda belediyenin daha iyi çalışması ve sokak köpeklerine insanlardan ayrı bir mekânda daha iyi koşullar sağlaması gerektiğini ifade etmiştir. Ayrıca hayvan failliği de bir diğer olgudur. Kedilerin ve güvercinlerin bakımlarının eksiksiz karşılanmasına rağmen bazen farklı davranış biçimleri gösterdikleri görülmüştür. Öncelikle kedilerin sahibinden uzak durması, oynamaması ve hatta evden ayrılması, kedi ve güvercinlerin eş seçmeleri, kendilerine dayatılanı kabul etmemeyi sergilemeleri, sokak köpeklerinin de belirli davranış örüntüleri geliştirmeleri, hayvan failliğine örnek olarak verilebilir. Bu durumlardan da anlaşılacağı üzere hayvanların sadece insanlara hizmet eden veya insanların ihtiyaçlarını karşılayan varlıklar olarak görülmesinden ziyade, karşılıklı bir ilişki içinde, birbirlerini etkileyen ve dönüştüren özneler olarak ele alınması gerekmektedir. Dolayısıyla çalışmanın odağı odak salt faydacı diğer bir deyişle araçsalcı yaklaşımların sonucu olan yorumların ötesine geçmeyi amaçlayarak insan- hayvan etkileşimlerinin çok katmanlı dinamiklerine kaydırılmaktadır. Mevcut araştırma bulguları ve Türkçe literatürdeki mevcut boşluk bu ilişkisel ağların derinlemesine irdelenmesini zorunlu kılmaktadır. Bu sebeple bu çalışmada insan-hayvan etkileşimleri çalışılmıştır.

From an anthrozoological perspective, this research aims to analyze the symbolic, spiritual, and practical (functional) roles of animals within the traditional belief system of Van, using the theoretical framework of anthrozoology to interpret practices observed in daily life. This study focuses on the Van cat, pigeons, and street dogs. In this context, in-depth interviews were conducted with people who keep Van cats and pigeons, as well as randomly selected individuals regarding street dogs. The participants consisted of 44 individuals aged 18 and above residing in the Edremit, Tuşba, and İpekyolu districts of Van. The study revealed that participants love and value their cats and pigeons as family members, train them, feel sad when they are sick, and mourn when they die. However, this attitude varies for different reasons depending on the animal species, its characteristics, and even its location. For example, contradictory attitudes were identified regarding street dogs. While participants stated that street dogs cause problems, they also expressed that the municipality should work more effectively and provide better conditions for street dogs in a separate space from humans. Furthermore, animal agency emerged as another significant phenomenon. Despite receiving full care, cats and pigeons were observed to sometimes exhibit different behaviors. For instance, cats keeping their distance from their owners, refusing to play, or even leaving the house; cats and pigeons choosing their own mates and rejecting imposed choices; and street dogs developing specific behavioral patterns can be cited as examples of animal agency. As these instances illustrate, animals should not be viewed merely as entities that serve humans or fulfill human needs. Instead, they should be considered as subjects within a mutual relationship, influencing and transforming each other. Therefore, the focus of this study shifts beyond interpretations stemming solely from utilitarian, or instrumentalist, approaches towards the multi-layered dynamics of human-animal interactions. The current research findings and the existing gap in Turkish literature necessitate an in-depth examination of these relational networks. For this reason, this study investigates human-animal interactions.