“a-” Fiili ve Türevleri

Abstract

Türkçe, VIII. yüzyıldan günümüze (XXI. yy) kadar yazılı belgelerle takip edilegelmiştir.Dillerin yaşaması; canlılığını koruması, zamanın şartlarına ayak uydurmasıve de milli bir servet gibi korunup kollanarak sahip çıkılması, o dilemensup kurum, kuruluş ve fertlerin ilgilerine bağlıdır. Dillerin zenginleşmesi deyok olması da bu ilgi ölçüsüyle eş değerdir. Bununla birlikte, dili zenginleştirmekiçin dildeki sesler, sesler arasındaki uyum ve onların meydana getirdiği ek, kökve kelimeler önemli faktörlerdir. Biz de dilimizde müstesna bir yere sahip seslerbiri olan “a”nın fiil kökü olarak kullanışı ve onun meydana getirdiği kelimelerinanlamları üzerinde durmaya çalıştık. Kelimelerin anlamlarını gerek doğrudangerekse dolaylı olarak göz önünde bulundurduğumuzda neredeyse bu kelimelerinhemen hemen tamamında “ayrılmak” işlevinin bulunmasıdır. Ancak “açıklaştır-,azdırıl-” gibi fiillerde görülen ayrılmak işlevi “aç-, az-” vb. fiil gövdelerindekikadar aleni değildir. Bu da gösteriyor ki her kelime yapımında az da olsa anlamkaymaları söz konusudur. Makalemizde, başta TDK Sözlüğü olmak üzere Türkdilinin çeşitli dönemlerinde yazılmış eserler ve bu eserler üzerinde yapılan çalışmalaresas alınarak, bu işlevlerin gösterilmesi ve açıklanması yoluna gidilmiştir.Buna rağmen yine de burada, sözü edilen kökten (a-) türetilen bütün türevleringösterildiği iddia edilemez. Bu incelemelerde gördüğümüz başlıca husus ise bazendoğrudan olmasa bile dolaylı anlatımlarda “ayrılma” işlevlerinin görülmesidir.Bu da Türkçenin zenginliğinden olsa gerek.