Söz Meydanında İki Hükümdar: Kanuni Sultan Süleyman ve Şah Tahmasb'ın Müşâ'aresi

Abstract

Kanuni Sultan Süleyman ve Şah Tahmasb aynı dönemde yaşamış ve birbirlerine komşu devletleri yöneten iki büyük Türk hükümdarıdır. Her iki hükümdar din ve milliyet mensubiyeti farklı olmayan toplumları idare etmelerine rağmen siyasi erki tek başına elinde tutma hırsından dolayı yıllarca birbirleriyle mücadele etmişlerdir. Esas itibariyle tarih sahnesine temeli mezhepsel farklılıklara dayandırılarak yansıtılan Osmanlı-Safevi mücadelesi, Şah İsmail ve II. Bayezid döneminde başlamış, Yavuz Sultan Selim'le birlikte zirveye ulaşmış, Kanuni Sultan Süleyman ve Şah Tahmasb dönemlerinde aynı şekilde devam etmiştir. Osmanlı devlet geleneğinde olduğu gibi Safeviler'de de şehzadeler küçük yaştan itibaren bir yandan ilim ve sanat diğer yandan da yönetim ve harp taktikleriyle ilgili dersler almış ve çoğu kez tecrübe kazanmaları için lalalarıyla birlikte çeşitli eyaletlerde görevlendirilmişlerdir. Bu açıdan her iki hükümdar da iyi birer kılıç erbabı oldukları gibi hem kabiliyetleri hem de aldıkları eğitimin niteliksel yapısından dolayı iyi birer kalem erbabıdırlar. Ellerindeki harp gücü bakımından savaş meydanlarında kozlarını paylaşan Kanuni Sultan Süleyman ve Şah Tahmasb, kendi sanat iklimlerinde iyi birer şair olarak anıldıkları için bu rekabetlerini söz meydanında da sürdürmüş, hünerlerinin el verdiği oranda birbirlerine üstünlük sağlamaya çalışmışlardır. Üç farklı şiir mecmuasında tespit ettiğimiz Kanuni Sultan Süleyman ve Şah Tahmasb arasındaki müşâ'are örneği Türk edebiyatında hükümdar şairlerin şiir kabiliyetleriyle de birbirlerine meydan okuduklarının en güzel kanıtıdır. Bu çalışmamızda Kanuni Sultan Süleyman ve Şah Tahmasb'ın devlet adamlıklarına ışık tutan biyografik bilgiden ziyade şairlik yönleri üzerinde durulmuş ve sonrasında ise iki hükümdar şairin birbirlerine yazmış oldukları müşâ'are örneği içerik olarak genel değerlendirmeye tabi tutulmuştur.